معنای مصدری و اسم مصدری وجود

أعوذ بالله من الشّیطان الرّجیم

بسم الله الرّحمٰن الرّحیم

توضیحٌ و تنبیهٌ:

قد تبیّنَ و تحقّق مِن تضاعیفِ ما ذکرناهُ مِن القولِ فی الوجودِ أنّه کما أنّ النورَ قد یُطلقُ و یرادُ منه المعنَیٰ المصدریِّ، أی نورانیّةِ شیءٍ مِن الأشیاءِ؛ و لا وجودَ له فی الأعیانِ، بل وجودُه إنّما هو فی الأذهانِ.و قد یُطلقُ و یُرادُ منه الظاهرُ بذاتِه المُظهرُ لغیرِه مِن الذّواتِ النوریّةِ.

اعتباری بودن معنای مصدری وجود

در اینجا ایشان برای وجود، دو معنا و دو مرتبۀ مفهومی و عینی ترسیم می‌کنند. یکی مرتبۀ مفهومی آن، که عبارت است از همان معنای مصدری که همان‌طور که متذکّر هستیم؛ مصدر تحقّق خارجی ندارد بلکه حدث، تحقّق خارجی دارد. و مصدر عبارت است از یک امر نسبی و انتساب آن حدث به آثار و تبعات و شرایط و مقارنات آن حدث؛ از نقطه‌نظر تحیّز و تأیّن به معنای «أین» مکان و زمان و کیفیّت صدور و ظهور آن حدث در ظروف مختلفۀ از فاعل و مفعول و نِسَبِ گذشته و حال و آینده و غیرذلک.

تفاوت بین حدث، مصدر و اسم مصدر

بناءًعلیٰ‌هذا، مفهوم مصدری معنای خارجی ندارد بلکه یک معنای ذهنی است. آنچه که در خارج است، عبارت است از نفس حدث. و فرق بین حدث و مصدر و اسم مصدر هم در همین مطلب است. در مصدر فقط صرف انتساب و اضافه لحاظ می‌شود. آن اضافه‌ای که حدث دارد با یکی از مقارنات خودش؛ یعنی همان جنبۀ نسبیّت در اینجا لحاظ می‌شود [مثل] گفتن، زدن. [البتّه] نه آن زدنی که حدث است و تحقّق خارجی دارد [بلکه] آن زدنی که خود او در صور مختلفه و در أشکال مختلفه ظهور پیدا می‌کند. زدنی که می‌تواند در فاعل یا مفعول باشد یا در زمان گذشته یا در آینده باشد. به‌عبارت‌دیگر، انتساب حدث با شرایط خودش را مصدر می‌گوییم که بنا بر آن عرضی که قبلاً بیان شد، این مصدر با معنای حدثی دوتا است. آن معنای حدثی عبارت است از نفسُ الحدث که آن نفسُ الحدث در عالم خارج ـ یا آن حدث را ما به معنای اعم از عین و ذات می‌گیریم ـ صور مختلفه‌ای پیدا می‌کند امّا یک معنای انتزاعیِ از ارتباط حدث با همۀ اشکال و مقارناتش را مصدر می‌نامیم که می‌شود یک معنای انتزاعی، [مثل] زدن و گفتن. که فرقش با گفتار دوتا است؛ گفتار عبارت است از ما حصل و نتیجۀ فعلی که فاعل در عالم خارج تحقّق می‌دهد، به آن می‌گوییم گفتار. امّا گفتن عبارت است از نسبت بین فاعل و آن عملی که دارد انجام می‌دهد و آن نسبت یک انتزاع فعلی است. این معنا معنای مصدری است.