پاسخ به اشکالات اصالت وجود (5)
نقد اشکالات شیخ اشراق
در این جلسه، اشکالی که شیخ اشراق مبنی بر تسلسل وجود در خارج، بر اصالت وجود وارد کرده است پاسخ داده میشود، سپس تلقّی جوهری و عرضی از وجود نفی میشود. حضرت آیةالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس الله سرّه در جلسه چهلوهفتم از سلسله دروس خارج اسفار، اشکالات اصالت وجود را که شیخ اشراق وارد کرده است، بیان نموده و یکایک پاسخ میدهند؛ من جمله اینکه وجود نمیتواند جوهر باشد، پس عرض است و هر عرضی نیازمند موضوع برای تحقق است. برایناساس، وجود نیز برای تحقق نیازمند موضوع است پس: نمیتواند اصیل بهمعنایی که در خارج موجود بالذات باشد، متحقق باشد. اما ملاصدرا به هر دو اشکال پاسخی دقیق ارائه میدهد که در این درس مشروح آن بیان شده است.
مرتب سازی:
پاسخ به اشکالات اصالت وجود (5)
15پس بنابراین، وجود به خود جوهر تعلّق میگیرد نهاینکه جوهر خودش متّکی بر جوهریّت دیگری باشد، و همینطور [وجود] به عرض تعلّق میگیرد نهاینکه عرض متّکی به عرضی باشد که ما در اینجا بیاییم وجود را عرض قرار بدهیم یا وجود را جوهر قرار بدهیم، بهخاطر جوهریّت وجود یا بهخاطر عرضیّت وجود، جوهر هم در خارج موجود بشود؛ نهخیر! وجود، عرض نیست و وجود، جوهر نیست و این جوهریّتی که وجود به او تعلّق گرفته، نفسِ جعل به خود جوهر خورده و نفس جعل به خود عرض خورده است. این مال تشخّص خارج بود.
و امّا در عالم ذهن و در وعاء ذهن، عقل انتسابی بین جوهر و عرض برقرار میکند و این عرض را در ذهن بر جوهر حمل میکند، یا اینکه تحلیلی بین ماهیّت و وجود میکند و بین این دوتا ارتباط برقرار میکند و یکی را بر دیگری حمل میکند. ولی در عالم خارج هرچه هست فقط یک چیز بیشتر نیست که همان وجود است.
اللَهمّ صلّ علیٰ محمدٍ و آل محمدٍ