بررسی اشکالات اصالت وجود (4)

لکن ما أوردناه علیه یجری مثلُه فی أصلِ الحجّةِ، فانهَدَمَ الأساسانُ.¹

«[خود] آنچه ما بر ایشان وارد کرده‌ایم در اصل حجّتی که ایشان وارد کرده‌اند می‌آید و هر دو اساس با هم از بین می‌روند؛ هم اساس مشّائیین که قائل به اصل تغایر ماهیّت و وجود در خارج هستند از بین می‌رود و هم اساس ایشان که قائل به اصالت ماهیّت و اعتباریت وجود هستند از بین می‌رود.»

مروری مجدد بر کلام مشّاء، سهرودی و ملاصدرا

آنچه را که ما گفتیم این است که حقیقت وجود یک امر خارجی است و آنچه که ما از حقیقت وجود برداشت می‌کنیم یک امر اعتبار عقلی است. پس بنابراین، آنچه را که مشّائیین دارند می‌گویند که اعتباریّت وجود، تغایر خارجی است، در عالم خارج یک شیء بیشتر نیست و آن هم عبارت از همان وجود است و آن برای عالم خارج است. [امّا] اینی که ایشان دارند می‌گویند که قائل به اعتباریّت وجود هستند می‌گویند که آنچه اعتبار است مفهوم است، ولی حقیقت آن در ذهن شما نیست تا اینکه شما بیایید و اشکال بکنید! حقیقتش در عالم خارج برای خودش نشسته و یا دارد راه می‌رود. آنچه شما دارید در ذهن می‌آورید مفهوم است، و مفهوم هم که یک اعتبار عقلی است و [اعتبار عقلی] که اتّکاء به خارج ندارد تا اینکه تسلسل لازم بیاید.

اللَهمّ صلّ علی محمد و آل محمد