بررسی اشکالات اصالت وجود (4)

یعنی این [را] که ما الآن تصوّر کردیم نیاز به یک مابإزای در خارج دارد که این حکایت از آن مابإزاء می‌کند. نقل کلام در آن مابإزا می‌کنیم [و می‌گوییم:] آیا شما می‌توانید آن مابإزا را تصوّر کنید یا نمی‌توانید؟ وجود خارجی را تصوّر می‌کنید. آن وجود خارجی را که تصوّر می‌کنید باز شکّ دارید که آیا هست یا نیست؟ پس آن یک مابإزای دیگری هم دارد و آن مفهوم مابإزاء و آن مفهوم مابإزاء و آن مفهوم مابإزاء الی غیر النّهایة و همین‌طور ادامه پیدا می‌کند.»

تلمیذ: چرا این‌طور می‌گوییم؟! این مثل دور می‌باشد. این مفهومی که ما از وجود در ذهن داریم، در مابإزایش شک می‌کنیم و می‌بینیم که در خارج هست. در خارج هم که تصوّر می‌کنیم، این تصوّر ثانوی ما همان تصوّر اوّلی ما است.

استاد: نه‌خیر، آن دیگر متّکی به ذهن ما نیست بلکه ذهن ما متّکی به آن است. یعنی آن تصوّری که ما می‌کنیم، متدلّی به مابإزای خارجی است، چون ما حکایت می‌کنیم دیگر. همیشه تصوّر حاکی از خارج می‌شود. پس بنابراین وقتی که ما مفهوم وجود را تصوّر کردیم، یک مابإزایی هم برایش تراشیدیم و در خارج گذاشتیم و در آنجا مخفی کردیم، می‌گوییم: آیا وجود عنقا هست یا نیست؟ اینکه می‌گوییم: وجود عنقا هست، آن هست را در خارج نگه‌داشته‌ایم. حالا این وجودِ عنقا که تصوّر ذهنی ما است. آن هستی هم که آنجا گذاشتیم، هستی‌ای است که در خارج هست، آن‌وقت راجع به آن هست صحبت می‌کنیم. آن هستی که تعیّن عنقا است آیا آن هست باز لباس حقیقت پوشیده یا اینکه آن هست [متعین است]؟ چون همین که می‌گوییم: هست یا نیست، آن هست یعنی وجود چیزی که عنقا را تشکّیل می‌دهد و ثقل دارد و مثلاً سی کیلو وزن دارد.

تلمیذ: این منتزع و حاکی هر دو یک حقیقت را شامل می‌شوند.

استاد: همین‌که شما می‌گویید: [در] خارج هست یا نه؟ بالأخره یک وجود مفروضی را در خارج تصوّر کرده‌اید یا نه؟