بررسی اشکالات اصالت وجود (4)

12

آنچه معلومِ ما است ماهیّت است. آنچه که مشکوک ما است وجود ماهیّت است.
و لا داخلًا فیه؛ فهما متغایرانِ فی الأعیانِ.
«داخل در آن هم نیست. اینها متغایران در اعیان هستند.»
بلا وجه بودن حاشیه سبزواری در اشکال به صدرا
حاشیۀ مرحوم سبزواری¹ هم در اینجا بلاوجه است، چون در اینجا هیچ تعارضی نیست. آنچه که اینها دارند تغایر [در] اعیان است. امّا در بحثی که بعداً می‌آید ایشان می‌گویند که تمایز به‌حسب ادراک است.² این کلام، کلام مشّائیین است، کلام آخوند نیست که شما دارید می‌گویید: اینها متغایرند، تهافت در صفحۀ بعد می‌آید. این دو مسئله با هم تفاوت دارد. تمام اینها کلام مشّائیین است که ایشان دارند نقل می‌کنند و کلام خودشان نیست.
فالوجودُ زائدٌ علَی الماهیةِ
«وجود زائد بر ماهیّت است.»
به‌خاطر اینکه ماهیّت متیّقن است و وجود مشکوک است. پس بنابراین در خارج، وجود و ماهیّت دوتا هستند.
و الشیخُ الزَمَهم بعینِ هذه الحجةِ
«شیخ اینها را به عین این حجت الزام کرده [است]»
که این وجود زائد بر ماهیّت است و می‌گوید: نه! اصلاً وجود یک امر اعتباری است، چه کسی گفته است که امر حقیقی خارجی است؟! ما قائل به اصالت‌الماهیّه هستیم. چرا؟
لأنّ الوجودَ ایضًا کوجودِ العنقاءِ مثلًا فهمناهُ
چون [وجود همچنین مانند وجود عنقاء است که میفهمیم چیست]»
ما در خود وجود صحبت می‌کنیم. شیخ می‌گوید: شما ماهیّت را تصوّر نکن [بلکه] وجود را تصوّر کن. حالا چه وجودی را تصوّر کند؟ وجود متعیّن را تصوّر کن؛ مثل وجود عنقا را تصوّر کن. شما نمی‌توانید وجود عنقا را در ذهن تصوّر کنید.
و لم نعلَم أنّه موجودٌ فی الأعیانِ أم لا
«نمی‌دانیم این موجودی که الآن تصوّر کرده‌ایم ـ نه ماهیّت آن را بلکه وجودش را تصوّر کردیم ـ آیا مابإزاء دارد یا ندارد؟! آیا در اعیان هم هست یا نه؟!»
فیحتاجُ الوجودُ إلیٰ وجودٍ آخرٍ فیتسلسَلُ مترتبًا موجودًا معًا إلیٰ غیرِ النّهایةِ. ³
«احتیاج دارد وجود، به یک وجود دیگری، [پس به صورت ترتّبی و همراه با یکدیگر تا بی‌نهایت تسلسل پیدا می‌کند.]»
1. الحکمة المتعالیة، ج 1، ص 61، تعلیقه 1.
2. الحکمة المتعالیة، ج 1، ص 62.
3. رجوع شود به سه رساله فلسفی، المسائل القدسیّة، ص 195 ـ 198.