بررسی اشکالات اصالت وجود (4)

این [وجود] را ما نمی‌یابیم الّا بالمشاهدةِ الحضوریّة که باید در اینجا اشراف حضوری باشد تا اینکه آن منشأ و ریشه‌ای را که در این قالب، جلوه پیدا کرده به‌دست بیاوریم. این کلام مرحوم آخوند است.

بیان مشائین از زیادت خارجی وجود بر ماهیّت

بعد مرحوم آخوند می‌فرمایند: این بیانی که صاحب تلویحات دارد، برای مشّائیین خوب است. مشّائیین چه می‌گویند؟ همان‌ که عرض کردم؛ می‌گویند: وجود و ماهیّت در خارج متغایران هستند.¹ در بعضی از جاها و در حواشی دیده‌ام که نوشته است: «وجود اینها مربوط به ذهن است»² این غلط است! مشخّص است که اینها در ذهن متغایران هستند. آنها می‌گویند: وجود و خارج در اعیان متغایرند. یعنی در اعیان دو چیز هست: یکی ماهیّت است و یکی وجود. این دوتا [یعنی وجود و ماهیّت] می‌آیند به‌هم می‌چسبند و می شوند جناب زید. چرا ؟ به‌خاطر اینکه می‌گویند: ما ماهیّت را تصوّر می‌کنیم و شکّ در وجودش داریم، پس مشخّص است که مشکوک با متیقّن دوتا است. متیقّن ماهیّت است و مشکوک وجود آن است. از اینجا ما استفاده می‌کنیم که در عالم خارج و در عالم اعیان، ماهیّت یک چیز است و وجود چیز دیگری است، به‌خاطر اینکه هر کدام از اینها یک مابإزاء دارند. مابإزای آن ماهیّت، صورت ذهنی ما است و مابإزای آن وجود، صورت ذهنی ما است. به‌خاطر اینکه ما شکّ در وجود داریم، بالأخره ما در خارج وجود را می‌بینیم و این دو آمدند در خارج با هم ترکیب شده‌اند و تغایر را به‌وجود آورده‌اند.

تلمیذ: ما در خارج یک چیز بیشتر نداریم؛ یا وجود است و یا ماهیّت است.

نظر مشاء در مورد ترکیب انضمامی وجود و ماهیّت

استاد: نه‌اینکه دو چیز جدای از هم هستند. دو چیز جدای از هم نیستند. کلام مرحوم آخوند هم همین است که [این‌دو] وحدت خارجی دارند. منتها بعضی از مشّائیین قائل به تمایز خارجی اینها هستند و می‌خواهند بگویند که دو چیز هست و ما یک چیز می‌بینیم.