بررسی اشکالات اصالت وجود (3)

اصطلاحات درس

اتّحاد ماهیّت و وجود: دیدگاهی که قائل است وجود و ماهیّت در خارج یک حقیقت واحدند و دوگانگی آن‌ها فقط در ذهن است. در واقع، چیزی جز وجود در خارج تحقق ندارد، و ماهیّت نیز شأنی از شئون وجود تلقی می‌شود.

عروض وجود بر ماهیّت: نظریه‌ای که معتقد است وجود امری است که بر ماهیّت عارض می‌شود، یعنی ماهیّت به‌عنوان موضوع قرار گرفته و وجود بر آن حمل می‌شود. این دیدگاه از سوی قائلان به اصالت ماهیّت پذیرفته شده، اما از سوی قائلان به اصالت وجود نقد می‌شود.

وجود مصدری: وجودی که به‌معنای هست‌شدن یا پدید‌آمدن است، و از آن به‌عنوان یک مصدر یاد می‌شود، مانند «زدن» یا «رفتن». این نوع وجود تنها زمانی بر چیزی حمل می‌شود که آن چیز در خارج تحقق یافته باشد، و مفهومی انتزاعی از حدوث است.

وجود به معنای هستی: یکی از سه معنای وجود در تحلیل‌های فلسفی، که بر خلاف معنای مصدری، به‌عنوان یک مفهوم عام و بدیهی لحاظ می‌شود و بر همۀ اشیاء به‌عنوان «هست» حمل می‌شود.

وجود به معنای موجود: در این معنا، وجود همان چیزی است که در خارج تحقق دارد و با ماهیّت متحد است. وقتی گفته می‌شود «الوجود هو الموجود»، مقصود این است که وجود عین همان موجود خارجی است، نه معنایی مجرّد یا انتزاعی.

مفهوم محمول: اصطلاحی در منطق و فلسفه که به مفهومی اطلاق می‌شود که می‌تواند در قضیه‌ای بر موضوع حمل شود. در اینجا منظور از «مفهوم محمول» آن است که «وجود» نه به‌عنوان واقعیتی خارجی بلکه به‌صورت یک معنای عام بدیهی و ذهنی بر اشیاء حمل می‌شود.

قاعدۀ فرعیّت: قاعده‌ای فلسفی که می‌گوید ثبوت چیزی برای چیز دیگر، فرعِ بر ثبوت آن چیز است. یعنی اگر وجودی بر ماهیّتی حمل می‌شود، باید آن ماهیّت ابتدا موجود باشد، و این باعث دور می‌شود؛ از این‌رو قاعده فرعیّت یکی از اشکالات جدی بر نظریه عروض وجود بر ماهیّت است.