بررسی اشکالات اصالت وجود (3)

8

«بین این دوتا نسبت تصوّر می‌شود به این اعتبار که عقل می‌آید و آن را تکه‌تکه می‌کند و سپس بین این دوتا نسبت برقرار می‌شود.»
اما در نفس‌الأمر یک امر هست و بیش از این یکی نیست. [تمام شد خلاصۀ آنچه] ایشان فرمود.
و لا یخفیٰ علَی المتفَطِّن أنّ بینَ کلامِه و بینَ ما حقّقناه نحوًا مِن الموافقةِ
«بین کلام ایشان و بین اینکه ما گفتیم در اینکه آنچه در عالم اعیان و در عالم تحقّق و در وعاء متحقّق است یک امر بیشتر نیست»
که عبارت است از وجود، و ماهیّات به‌تبع آن وجود دارند و بلکه [ماهیات] چیزی غیر از حدود وجود نیستند. از این نقطه‌نظر مسئله با ما یکی است.
و إن کان بینَهما نحوًا مِن المخالفةِ ایضًا فإنّ الوجودَ عندَه إمّا أمرٌ مصدری و إمّا مفهومٌ محمولٌ عامٌّ بدیهی.
«اگرچه بین ما و ایشان یک نوع مخالفتی هست؛ ایشان وجود را یا یک امر مصدری می‌گیرند و یا یک مفهوم محمول عامّ بدیهی می‌گیرند»
مفهوم محمولی که عامّ بدیهی است. محمول ما عامّ و بدیهی است.
اگر به معنای مصدری بگیرند اعتباری می‌شود و اگر مفهوم هم بگیرند باز آن مفهوم اعتباری می‌شود، چون آن محمول را تحقّق خارجی نمی‌گیرند و آن را مشت‌پُرکن نمی‌گیرند، بلکه یک معنایی از باب کلّی طبیعی می‌گیرند که چطور عارض بر همه می‌شود، مثل انسانیّت انسان که عام است و عارض بر همه می‌شود، مثل جنس که عارض بر همه می‌شود، این را هم یک مفهوم عامی می‌گیرند که بر همۀ اشیاء عارض می‌شود.
تبیین معنای وحدت وجود و موجود
و کلاهُما اعتباریّان و عندنا أمرٌ حقیقی عینی بذاتِه وجودٌ و موجودٌ بلا اعتبارَ أمرٍ آخرٍ.
«و هردوی آنها اعتباری هستند. و پیش ما [وجود] عبارت است از یک امر حقیقی عینی خارجی که ذاتاً وجود است و ذاتاً موجود است.»
یعنی هم وجود، آن امر است و هم موجود. یعنی هم حقیقة الشیء و هم حدود الشیء هردوی اینها جدای از وجود نیستند. هم حقیقتش و هم حدودش داخل در وجود هستند. پس بنابراین هم دریا آب است و هم حباب روی دریا آب است. همۀ اینها آب است. نه‌اینکه خلط بین آب و غیر آب باشد. هم حقیقت همۀ اشیاء، آن وجودِ منبسط است و هم حدودی که بر این وجود منبسط عارض و طاری شده است، آنها هم نشئات و شئونات خودِ ذات وجود هستند. پس غیر از وجود، چیز دیگری نداریم. این را می‌گویند وحدت وجود و موجود. البتّه اگر ایشان این مطلب را بگویند که خیلی شاهکار کرده‌اند!