بررسی اشکالات اصالت وجود (1)

یک‌وقت‌دیگر منظور از اعتبار این است که در مقابل حقیقت و استقلال مدّنظر هست؛ این را ما می‌خواهیم نفی کنیم. کثرت یک امر واقعی است، یعنی واقعاً یک امر حقّیقی است به‌عنوان اینکه کثرت وجود دارد، شما نمی‌توانید بگویید: کثرت وجود ندارد. شما همین الآن که شما می‌گویید: این‌کتاب و آن‌کتاب، این یعنی کثرت. این‌کتاب و این‌کاغذ یعنی کثرت. این‌یکی این‌یکی این‌یکی. منتها صحبت در اعتباری بودن [کثرت]، این است که مستقلِّ از آن وحدت نیست. یعنی خود کثرت، با کثرت دیگر [از] هم‌دیگر جدا هستند امّا خود اینها هر دو با مبدأ خودشان متّحد هستند.

مراد عرفاء از وحدت وجود

آن‌وقت این نکته هست که بعضی‌ها آمده‌اند وگفته‌اند: افرادی از صوفیّه و بعضی از مشایخ صوفیّه [که] قائل به کثرت اعتباری و وحدت وجود و موجود شده‌اند، اینها از زمرۀ عقلا خارج هستند، اینها نفهمیده‌اند! صوفیّه و اینها دیوانه نیستند که بگویند: وحدت وجود و موجود، به معنای عدمُ رؤیةِ الکثرةِ واقعًا است! [مطلب اینها] این‌طور نیست! چون بالأخره شخص دارد حقّایق خارجیّه را می‌بیند؛ [من‌باب‌مثال] می‌رود دکّان بقّالی فرض کنید که نخود می‌خواهد، به‌جای نخود، برنج که نمی‌خرد و نمی‌گوید که این کثرت، کثرت اعتباری است پس فرق نمی‌کند! یا می‌رود به دکان میوه فروشی، به‌جای پرتقال، خیار که نمی‌خرد! همۀ [اینها] به‌جای خودش محفوظ است.

صحبت [عارفان] در این است که حقّایق خارجی، وجود مستقلّ مشککِ در قبالِ آن وجود لا یتناهیٰ و بحت و بسیط و مطلق و بالصّرافه ندارند؛ این است صحبت اینها؛ یعنی درواقع، یک موجود در اینجا بیشتر نیست! آن موجود، صور مختلفی به خود می‌گیرد. این صور مختلف به خود گرفتن، او را مختلف نمی‌کند، او را از وحدت نمی‌اندازد، او را از استقلال ساقط نمی‌کند، در او خدشه و ثُلمه ایجاد نمی‌کند. والاّ کثرات در خارج هستند، دیوانه است اگر کسی بگوید نیست! مجنون است اگر کسی بگوید که در خارج کثرتی وجود ندارد! ما می‌گوییم این فرش است و این هم ضبط است. این [مطلب] روشن است.