بررسی اشکالات اصالت وجود (1)

اصطلاحات درس

اصالت وجود: این نظریّه می‌گوید که "هستی" یا وجود، اصل و حقیقت واقعی هر چیز است، نه "چیستی" آن یعنی ماهیت. بدین معنا که آنچه در خارج بالذات متحقق است، وجود است نه ماهیّت.

ماهیت: به چیستی یک چیز اشاره دارد؛ اینکه یک شیء چه چیزی است؟ مثلاً ماهیت انسان، یعنی حیوان ناطق. حیوان ناطق ماهیّت انسان است.

وجود: به بودن و تحقق خارجی یک شیء اشاره می‌کند.

تسلسل: یعنی ایجاد یک زنجیره بی‌نهایت از علل یا معلول‌ها، که در فلسفه معمولاً محال دانسته می‌شود. مثلاً: الف به ب وابسته است، ب به ج، ج به د و همین‌طور تا بی‌نهایت.

اتحاد وجود و ماهیت در خارج: دیدگاه ملاصدرا که می‌گوید در دنیای واقعی، هستی و چیستیِ هر چیز، جدایی‌ناپذیر و یکی هستند. ماهیّت همان قالب و شکل‌گرفته‌ای از وجود است.

وحدت وجود و کثرت اعتباری: دیدگاهی عرفانی که می‌گوید هستیِ حقیقی و مطلق، یکی است که اشاره به خداوند دارد. اما تنوّع و تعدد اشیاء یعنی کثرت، در جهان واقعی موجود هستند، ولی وجود مستقل و جدایی از آن حقیقت واحد ندارند.

تقدم (ذهنی/واقعی): این اصطلاح به ترتیبِ اولویّت یا تقدّم یک مفهوم بر دیگری اشاره دارد. در این درس، گفته می‌شود وجود در واقعیّت بر ماهیت مقدم است، چون ماهیت بدون وجود قابل تحقق نیست، اما ماهیّت در ذهن بر وجود مقدم است؛ چون ذهن اول چیستی اشیاء را سپس هستی آن را درک می‌کند .