علّت نداشتن ذات وجود بما هو وجود (2)

5

فدارَ الوجودُ علیٰ نفسِه و هو ممتنعٌ.
«و دور لازم می‌آید [درحالی‌که دور ممتنع است.]»
وجودی که متألّف می‌شود، متوقّف بر آن حقیقت وجود است؛ آن حقیقتی که مقوّمات لازم دارد. فرض این است که خود آن مقوّمات وجود ندارند و این وجود است که باید به آنها قوام بدهد؛ پس وجود مقوّمات، متأخّرند از وجود مقوّمات به‌واسطۀ آن وجودِ نوعی که [بعداً] می‌خواهد پیدا بشود و فرض هم بر این است که آن هم متقوّم بر مقوّمات دیگر است، و تا آن مقوّمات نباشند این نیست. بنابراین، این دور واضح است.
فإذَن، حقیقةُ الوجودِ یَستَحیلُ أن یُجتَمَعَ ذاتُه مِن أجزاءٍمتباینةٍ فی الوجودِ، کالمادةِ و الصورةِ، أو یُنحَلُّ إلیٰ أشیاءِ متحدةِ الحقیقةِ و الوجودِ.
«بنابراین مستحیل است که حقیقت وجود از اجزاء متبانیۀ در وجود مثل مادّه و صورت باشد، یا اینکه منحل ‌شود به اشیائی که از نظر حقیقت وجود، متحدند.»
اگرچه از نظر ماهیّت مختلف هستند، مثل جنس و فصل، ولی از نظر خارج یکی هستند.
و بالجملةِ یَمتَنِعُ أن یُتصوّر تحلیلُ حقیقتِه
«[پس کلاً] ممتنع است که تصوّر بشود تحلیل حقیقت وجود»
إلیٰ شیءٍ و شیءٍ بوجهٍ مِن الوجوه
«به چیزی و چیز دیگری؛ یعنی به وجه‌ٍ من الوجوه ما نمی‌توانیم این حقیقت وجود را به اشیاء تحلیل کنیم.»
عدم تکرر در وجود
کیف و صِرفُ الحقیقةِ لا یَتکرّر و لا یَتَثنّی بحسبِها أصلًا
«صرفُ الحقیقة تکرّر برنمی‌دارد، چون در صرف الحقیقة جنبۀ اطلاقی خوابیده است، و چیزی که حقیقت صرف است قابل تکرّر نیست [به‌حسب حقیقتش اصلاً دو هم برنمی‌دارد]»
چون هر تکرّری لازمه‌اش دوئیّت و بینونیّت است، و صرافت مانع از بینونیّت و دوئیّت است و به‌حسب حقیقتش [نیز]،‌ اصلاً دو هم برنمی‌دارد.
لا عینًا و لا ذهنًا و لا مطلقًا؟!
«نه عیناً در خارج و نه ذهناً و نه مطلقاً [تکرّر و دوئیّت بر نمی‌دارد]»
یعنی نه به‌حسب ذهنی که همان جنس و فصل باشد و نه مطلقاً که اعمّ از عینی و ذهنی باشد به‌حسب واقع.