علّت نداشتن ذات وجود بما هو وجود (2)

2

أعوذ بالله من الشّیطان الرّجیم
بسم الله الرّحمٰن الرّحیم
نفی اسباب از حقیقت وجود
در بحث قبل صحبت در این بود که حقیقت معنای وجود، دارای جنس و فصل نیست؛ [دارای] معنای جنسی نیست تا اینکه مرکّب از جنس و فصل بشود. هیچ سببی جدای از ذات خود [وجود] در تقرّر او معنا ندارد. چون او مافوق اسباب است، همان‌طور که روز قبل عرض شد، و هر سببی وجودش و تحقّق عینی‌اش به او برمی‌گردد؛ نه فاعل دارد و نه صورت دارد و نه مادّه دارد؛ یعنی نه سبب فاعلی دارد، نه سبب مادّی و صوری دارد و نه سبب موضوعی دارد تا اینکه موضوعی داشته باشد و وجود، عارض بر آن بشود.
تطبیق متن
إنّی لأظُنُّک ممّن یتَفَطّن ممّا تَلَوناه علیک بأنّ الوجودَ لایُمکِنُ تألیفُ حقیقتِه ـ مِن حیثُ هی ـ مِن کثرةٍ عینیّةٍ خارجیّةٍ أو ذهنیّةٍ فعلیّةٍ أو عقلیّةٍ تحلیلیّةٍ.
«[من به تو یقین دارم که تو از کسانی هستی که از مطالب گذشته که برای تو آورده‌ایم، متفطّن و متوجه شدی که] وجود نمی‌شود تألیف شده باشد حقیقتش [از آن جهت که خودش است] از یک کثرت عینیۀ خارجیه [که] عبارت از هیولا و صورت است، یا ذهنیّه‌ای که فعلیّه باشد ـ ‌ مثل جنس و فصل ـ که جنبۀ فعلی داشته باشند و به صورت و مادّه برگردند، یا عقلیّۀ تحلیلیّه باشد»
که همان جنس و فصل است. یعنی حقیقت وجود که همان ذات واجب‌الوجود را تشکیل می‌دهد و هویّت بسیطه است، هیچ سبب و علّتی برای تحقّق و تقرّر او نیست.
احتیاج ماهیّت به سبب
ألستَ إذا نظرتَ إلیٰ ما یتألّفُ جوهرُ الذّاتِ منه و مِن غیرِه،
«وقتی که ما نگاه بکنیم به آنکه متألّف می‌شود جوهر ذات از او و از غیر او»
وَجَدتَ الذّاتَ فی سنخِها و جوهرِها مفتاقةً إلیهما.
«شما یک ذات را در سنخ و در جوهرش، محتاج به او می‌بینید.»
[یعنی سنخ آن ذات را] محتاج به جنس و نوع می‌بینید، محتاج به جنس و فصل می‌بینید.]