علّت نداشتن ذات وجود بما هو وجود (1)

أعوذ بالله من الشّیطان الرّجیم

بسم الله الرّحمٰن الرّحیم 

فصل (7)

فی أنّ حقیقةَ الوجود لا سببَ لها بوجهٍ مِن الوجوه.¹

بی‌نیازی وجود بما هو وجود از علّت

در این فصل، صحبت در این است که این تطوراتی که ما در وجود می‌بینیم و [همچنین] تعیّناتی که وجود به خود می‌گیرد، آیا این تقیّدات، سببی غیر از وجود می‌خواهد یا نمی‌خواهد؟ ممکن است در ابتدای امر تصوّر شود که [آیا] خود حقیقت وجود فی حدّ نفسه و بساطته، سبب می‌خواهد یا نمی‌خواهد؟ البته این خیلی واضح البطلان است.

[چون] اگر خود حقیقت وجود، سبب و دلیل بخواهد آن وقت آن سبب هم باید خودش موجود باشد بعد وجود او هم، نیاز به سبب دارد؛ و هلمّ جرّاً.و این بطلانش واضح است.

حالا صحبت در این است که این تطورّاتی که بر وجود عارض می‌شود و تعیّناتی که وجود به خود می‌گیرد، به چه صورت است؟ آیا این هم غیر از خود وجود، یک سبب دیگری می‌خواهد یا نمی‌خواهد؟

غایت‌مندی فعل و ارادۀ الهی

البته این بحث را همان طور که خود مرحوم آخوند می‌فرمایند فعلًا توضیحی مفصلّی راجع به آن نمی‌دهیم و یک مسئلۀ بسیار مهمی از آن استنتاج می‌شود ـ که اجمالًا خدمتتان عرض می‌کنم، تفصیلش باشد برای بعد ـ و آن این است که آیا موجوداتی که در عالم تحقّق پیدا می‌کنند. خداوند متعال مصلحتی را در نظر می‌گیرد [یا خیر؟]

و این یک بحث کلامی است که در اینجا پیش می‌آید که نتیجه‌اش از این مباحث، همه روشن می‌شود. [و آن اینکه] آیا سوایِ وجود، یک علّت غایی برای این موجودات است و خداوند متعال با توجه به آن علّت غایی، یک شی را خلق می‌کند؟ و یک موجودی را [با توجه به آن علّت غایی] می‌آفریند و آیا خلقتی که خداوند متعال آن را انجام می‌دهد و تدبیری که می‌نماید و تمشیّت امور و امثال ذلک که می‌کند، مثل تدبیر ما است؟