بساطت وجود

یکی از رفقا عینکش خیلی ضخیم و از آن ته‌استکانی‌ها بود. رفته بود [به] جایی، شخصی عینکش را برداشته بود و گفته بود که این مردها چقدر موهایشان بلند است! نمی‌توانست [درست] ببیند صحنه را، چشمش خوب نمی‌دید این صحنه را، و لذا می‌گفت: این مردها! او هنوز به ماهیّت آنها پی نبرده بود، ولی به هویّت آنها رسیده بود و اینکه بالأخره یک چیزی وجود دارد که ما اسمش را هویّت و ماهیّت می‌گذاریم.

جنس و فصل نداشتن هویّات وجودی

اما آن هویّات خارجیه که حصّه و حظّی از وجود دارند آیا جنس و فصل دارند یا نه؟ البتّه ماهیّت که جنس و فصل دارد. وقتی که بالا و پایین آن را دیدیم بالأخره فهمیدیم که این انسان است یا بقر است. یعنی متوجّه شدیم و فهمیدیم که ماهیّتش این است ولی همان چیزی را که الآن وجودش را احساس کردیم، خود همان چیز هم آیا جنس و فصل دارد یا اینکه نه آن دیگر جنس و فصل ندارد؟ [حال] آن چیست؟ آن وجود است. مگر می‌شود وجود جنس و فصل داشته باشد؟! وجود که جنس و فصل ندارد! پس آن چیست؟ آن همین حقیقت وجود است که الآن در این مرتبه، وجود خارجی و موجودیّت خارجی و تحصّل پیدا کرده است و بالفعل شده است؛ این حقیقت وجودی است.

و بحث امروز مرحوم آخوند در این زمینه است که [آیا] آن هویّت خارجی که ما هستی‌اش را ادراک می‌کنیم آن نیز، جنس و فصل دارد یا ندارد؟ [پاسخ این است که] آن [وجود] دیگر نمی‌تواند جنس و فصل داشته باشد،‌ چون جنس و فصل ذاتی شیء است و [اگر قرار باشد وجود جنس و فصل داشته باشد باید] عارض بر وجود ‌شود و وجود، جنس و فصل را در خارج متحقق کند، [و حال آنکه] چطور ممکن است که جنس و فصل بیایند وجود را متحقّق کنند؟! معنای [جنس و فصل داشتن وجود] این می‌شود.