بساطت وجود

أعوذ بالله من الشّیطان الرّجیم

بسم الله الرّحمٰن الرّحیم

فصل(6)

فصلٌ فی أنّ الوجوداتِ هویّات بسیطةٌ و أنّ حقیقةَ الوجودیةَ لیست معنًی جنسیًا و لا نوعیًا و لا کلّیا مطلقاً

تشکیک در وجود

یک بحث راجع به اصل وجود است؛ [و آن اینکه] خود وجود، یک معنای سِعی و کلّی است، و آن در هنگامی است که وجود را لابشرط بگیریم؛ که آن عبارت است از یک حقیقت خارجی، که آن حقیقت خارجی بنا بر اصطلاحات تفاوت پیدا می‌کند. بعضی‌ها او را قائم به تشکیک می‌دانند و هر مرتبه‌ای را مستقلّ از مرتبۀ دیگر [می‌دانند] که مشکّکین در وجود به این کیفیّت قائل هستند. [اما] بعضی‌ها او را قائم به تشخّص می‌دانند که یک حقیقت خارجی است و یک عینیّت خارجی دارد و همان حقیقتی که لابشرط است و یجتمعُ مع ألف شرط؛ همان حقیقتی که هم ذات باری را و هم هویّات خارجیّه را شامل است. هویّات خارجیّه باعث تشخّص و تعدّد تشخّص در وجود نمی‌شوند و باعث تعددّ استقلالیِ مراتب تشکیک در وجود نمی‌شوند.

این یک مسئله است. که همین اختلاف بین مرحوم آقا شیخ محمدحسین اصفهانی و مرحوم آقا سید احمد کربلایی براساس تشکیک در وجود و تشخّص در وجود است.

البتّه اگر ما تشکیک در وجود را به‌گونه‌ای قرار دهیم که اختلاف مراتب، موجب اختلاف استقلالیِ آنها نشود، یعنی موجب امتیاز آنها از یکدیگر به‌نحو انحیاز¹ و استقلال نشود، در این‌صورت برگشت تشکیک به همان تشخّص است و دیگر فرقی نمی‌کند.

بله، اگر ما تشکیک را به‌نحوی تقریر کنیم که هر مرتبه‌ای منحاز از دیگری باشد و درعین‌حال آن مفهوم وجود بر همه صادق باشد این قطعاً غلط است و اشکالات عدیده‌ای را لازم دارد که در جای خودش خواهد آمد. اگر به این نحو باشد، بله [مسئلۀ تشکیک] با مسئلۀ تشخّص در وجود دوتا است؛ و مسئلۀ وجودِ اعیان ثابته و عدم اعیان ثابته که در مهرتابان مورد بحث قرار گرفته از همین‌جا نشئت می‌گیرد.