بساطت وجود
جنس و فصل نداشتن وجود
پرسش اصلی در این درس این است که آیا خودِ حقیقت وجود نیز مانند ماهیّات میتواند از جنس و فصل ترکیب شده باشد یا خیر؟ حضرت آیةالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس الله سرّه در جلسه چهلم از سلسله دروس خارج اسفار، به قاطعیّت این امکان را رد میکنند و اثبات مینمایند که وجود ذاتاً بسیط و فاقد هرگونه اجزاء، مانند جنس و فصل است. و نشان میدهند که این ادعا بهلحاظ منطقی دچار اشکالات متعددی است. در ادامه بحث، به چالش مهم سازگاری بساطت وجود با کثرت ظاهری موجودات خارجی پرداخته میشود و توضیح داده میشود که این کثرت، ناشی از ترکیب ذاتی وجود نیست، بلکه حاصل ظهورات، حدود یا تعینات آن حقیقت واحد بسیط در مراتب مختلف است و با اصل بساطت منافات ندارد.
مرتب سازی:
بساطت وجود
19اللَهمّ صلّ علیٰ محمد و آلمحمد
اصطلاحات درس
تشکیک در وجود: نظریهای که وجود را حقیقتی واحد دارای مراتب شدت و ضعف میداند.
تشخّص در وجود: امری که باعث فردیت و تمایز یک موجود میشود.
ماهیّت: چیستی شیء، آنچه در پاسخ به "چیست؟" گفته میشود (در مقابل وجود).
ذات: حقیقت و کنه شیء.
بساطت: عدم ترکیب، نداشتن جزء (در مورد وجود).
واجب (الوجود): موجودی که وجودش ضروری است و عدمش محال (خداوند).
امکان: موجودی که هم وجود و هم عدمش ممکن است و برای موجود شدن نیازمند علت است.
ذاتی: امری که جزء قوام و ماهیت شیء است.
عارض: امری که به شیء اضافه میشود و جزء ذات آن نیست.
اشتراک معنوی: اینکه یک لفظ (مثل وجود) برای معانی مشترک به کار رود.
اشتراک لفظی: اینکه یک لفظ (مثل وجود) برای معانی کاملاً متفاوت به کار رود.
انحیاز: جدا و ممتاز بودن کامل چیزی از چیز دیگر.
اعیان ثابته: (اصطلاحی خاص) حقایق ثابتی که در برخی فلسفهها منشأ موجودات خارجی دانسته میشوند.