بساطت وجود

10

تلمیذ: آیا با تشخّص می‌سازد؟
استاد: نه‌خیر، اصلاً با تشخّص نمی‌سازد.
تلمیذ: بالأخره اصلش مرکب می‌شود.
استاد: بله، مرکب می‌شود.
تلمیذ: درحالی‌که اثبات می‌کنیم که هویّات همه بسیطه است!
استاد: بله، بالأخره باید اثبات کنیم. آنچه در ذهن مبارک شما وجود دارد بالأخره باید در قالب منطقی بیان شود. مرحوم آخوند هم همین کار را می‌خواهند بکنند. می‌خواهند بگویند که این هویّات خارجی که به‌صورت کثرات مشاهده می‌کنیم، اصل و حقیقتشان فقط وجود است و در این وجود چیز دیگری نیست. نه‌اینکه وجود هست به‌اضافۀ شیء دیگر.
حالا می‌رویم سراغ این وجود به‌اضافۀ شیء دیگر؛ می‌گوییم: وجود به‌اضافۀ شیء دیگر چیست؟ آیا جنس یا فصل هستند؟ جنسشان چیست؟ اگر جنسش وجود است فصلش چیست؟ لذا این اشکالات پیدا می‌شود. پس اصل [مسئله] درست است؛ که هویّات خارجی اگر دارای جنس و فصل باشند مستلزم ترکّب در حقیقت وجود است اما بیانش به کیفیّتی است که ایشان می‌فرمایند.
تطبیق متن
فصلٌ فی أنّ الوجوداتِ هویّات بسیطةٌ و أنّ حقیقةَ الوجود لیست معنًی جنسیًا و لا نوعیًا و لا کلّیا مطلقًا.
«[فصل در این است که] تمام وجودات [هویّاتی بسیط بوده و مرکب از جنس و فصل نیستند.]»
یعنی آنچه مشاهده و ادراک می‌کنیم، نه‌تنها در خارج مشاهده می‌کنیم و می‌یابیم بلکه خیلی از اشیاء در خارج هست که ما نمی‌فهمیم و حقایقی است که هنوز آنها را ادراک نکرده‌ایم، [که] تمام اینها هویّاتی بسیط هستند و مرکب از جنس و فصل نیستند، و حقیقت وجود که این هویّات بسیطه را تشکیل می‌دهد، نه جنس است و نه نوع و نه کلّی منطقی.»
اعلَم أنّ الحَقائقَ الوجودیّةَ لا یتقوّمُ مِن جنسٍ و فصلٍ.
«[بدان] تمام حقایق وجودیّه، چه مجرّدات و چه غیر مجرّدات، قوامشان به جنس و فصل نیست؛»
یعنی از جنس و فصل تشکیل نشده‌اند. چطور؟
و بیانُ ذلک بعدَ ما تَقَرَّرَ فی علمِ المیزان أنّ افتقارَ الجنسِ إلی الفصلِ
«بعد از اینکه در علم میزان ثابت شد که احتیاجِ جنس به فصل؛»