تبیین تشکیک در وجود و تشکیک در ظهور

تبیین مراتب وجودی در تشکیک وجود

در بحث حقیقت وجود، صحبت در این است که مظاهر مختلف، دارای هویّات مختلف هستند. هویّت یک ماهیّت با هویّت ماهیّت دیگر تفاوت دارد و آثار او هم [با دیگری] تفاوت دارد؛ ولی صحبت در این است که حقیقت آن که عبارت است از وجود، یک حقیقت واحدی است که از شأن آن، این است که آثار مختلفی را در مظاهر مختلفی از خودش بروز و ظهور بدهد. [من‌باب‌مثال] یک انسان دارای یک حقیقت واحدی است، امّا همین انسان، آثار مختلفی را از خود بروز و ظهور می‌دهد؛ در یک جا می‌خندد و در جای دیگر گریه می‌کند، در یک جا عصبانی می‌شود و در جای دیگر رحمت و عطوفت نشان می‌دهد. اینکه انسان حالات مختلفی را از خود بروز و ظهور می‌دهد آیا دالّ بر این است که حقیقت انسان متفاوت است؟!

تلمیذ: اگرچه حقیقت متفاوت نباشد[ ولی] با آن حقیقت، یک مُلزمّات وجودی [همراه] است که موجب اختلاف می‌شود؛ مثلاً شخص در اینجا پولدار است و خوشحال، و در آنجا بی‌پول است و ناراحت.

استاد: آیا آن ملزمّات وجودی درقبال هم هستند؟! یعنی آیا تخالف ذاتی دارند؟! این اطوار مختلفی که بر یک وجود بار می‌شود آیا حکایت از این می‌کند که اطوار متخالف بالذّات [که] از نقطه‌نظر حقیقت جوهریّه وجود دارند که به‌واسطۀ جمع بین آن اطوار مختلف، آثار و بروزات مختلفی پیدا می‌شود؟!

من‌باب‌مثال اگر شما لیموترش، سیب، عسل و یک مادۀ تلخ مثل هندوانۀ حنظل را [با هم] در اینجا قرار بدهید بعد اینها را در یک کاسه بریزید و با هم جمع بکنید، معجونی از طعم‌های مختلف به‌وجود می‌آید که هر کدام از این طعم‌ها یک منشأ انتزاع دارد؛ [یکی] از هندوانه و [یکی] از عسل و [یکی] از لیموترش و [دیگری] از سیب است. آیا در وجود ما [هم] همین‌طور است؟! یعنی آیا خدا حقایق متخالف بالذّات را قرار داده و همه را با هم جمع یا به‌عبارت امروزی‌ها مونتاژ کرده است از یک سلسله حقایق متخالف بالذاتی این اطوار مختلفی که برای انسان بار می‌شود حکایت می‌کند از حقایق مختلف بالذات. آیا به این نحو است؟