تبیین تشخّص ذاتی وجود

أعوذ بالله من الشّیطان الرّجیم

بسم الله الرّحمٰن الرّحیم 

فصل(5)

فی أنّ تخصّص الوجود بماذا؟

این بحث در مورد مسئلۀ تشخّص وجود و به‌عبارت‌دیگر تخصّص وجود است، [و اینکه] تخصّص و تشخّص و تمیّز وجود به چیست؟ بنا بر آن لحاظی که ما وجود را واحد و بسیط دانستیم که «لا یشذُّ عن حیطةِ شئونِه شیءٌ» او را واحد بالصرافه می‌دانیم که ایشان بعداً هم خواهند گفت¹ اگر حقیقت وجود را حقیقت واحدی بدانیم که دارای ترکّب و مزج و اختلاطی نیست،² این حقیقت واحده لازمۀ شأنِ وُحدانیت‌اش تخصّص و تشخّص و تمیز است.

تفاوت تشخّص و تمیّز

منتها [لفظ] تمیّز در اینجا خالی از تأمّل نیست اما لفظ تخصّص یا تشخّص بلااشکال است؛ به‌جهت‌اینکه یک‌وقت بحث ما، بحث مفاهیم است و یک‌وقت فقط بحث هویّت خارجیّه است. [یعنی] یک‌وقت از یک مفهوم صحبت می‌کنیم که آن مفهوم دارای چه خصوصیّاتی است؟ و خصوصیّت جنس و فصلش چیست؟ من‌باب‌مثال، عُنقا دارای چه خصوصیّاتی است؟ آیا جزء جمادات یا جزء نباتات و یا جزء حیوانات است؟ بعد از آن خصوصیّات، سؤال به «مای» حقیقیّه می‌شود. این بحث، بحث مفاهیم است. هر مفهومی که به ذهن می‌آید، آن مفهوم را به‌واسطۀ تبیین جنس و فصل، از سایر مفاهیم جدا و ممتاز می‌کنیم.

اما یک‌وقتی صحبت در وجود خارجی آن است که [آیا] این مفهوم در خارج هم وجود دارد یا ندارد؟ این بحث، دیگر از هویّت آن می‌شود نه ماهیّت آن. پس از آنکه به مفهوم وجود پی بردیم و به هویّت خارجیّۀ آن هم رسیدیم که عبارت است از یک واقعیّت خارجی که آن واقعیّت خارجی بسیط است و جنس و فصل ندارد بلکه محقِق و مقوِّم جنس و فصل است و واحد و لا یتناهیٰ است، آن‌وقت صحبت در این می‌شود که تشخّص این حقیقت به چیست؟ چون هر چیزی که در خارج وجود دارد باید متشخّص بشود، «الشیءُ ما لمْ یتشخّص لم یوجَدْ».³ تا جنبۀ عینیّت و تخصّص به‌خود نگیرد، قابل اشاره و تحقّق خارجی نیست. پس این وجودی که با این سِعه و گسترش، که همۀ ممکنات و غیرممکنات را دربر گرفته است، تشخّص و تخصّص حقیقت خودِ این وجود به چیست؟ و خلاصه هویّت آن به چه چیزی تحقّق می‌شود؟ و آیا فقط یک معنای کلّی است که در بحث مفاهیم وارد می‌شود یا یک واقعیّت خارجی بوده و در واقعیّت خارجی، نیاز به تخصّص داریم؟ [من‌باب‌مثال] تا وقتی که یک کتاب، متخصّص و متشخّص نشود، نمی‌توان به آن نگاه کرد. شما به یک کتاب کلّی، نمی‌توانید نگاه کنید، کتابی که در مرأیٰ و منظر ما است باید تشخّص خارجی پیدا کند.