
قاعده فرعیّت
تقریر محقق دوانی و نقد ملاصدرا
در این مجلس در مورد قاعده فرعیّت بحث میشود که ثبوت چیزی برای چیز دیگر، فرع بر ثبوت خود آن چیز است. حضرت آیةالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس الله سرّه در ادامۀ از سلسله دروس خارج اسفار، جلسه سیوسوم بیان محقق دوانی را دربارۀ قاعدۀ فرعیت، نقل میکنند؛ او این قاعده را مستلزم تأخّر ندانسته و آن را با مثالی توضیح داده و با این توضیح در صدد حلّ اشکال قاعده فرعیّت برمیآید. اما ملاصدرا با ردّ نظریّه دوانی، توضیح میدهد که این قاعده اساساً دربارۀ عروض عرض بر موضوع بوده و ارتباطی به بحث وجود و ماهیّت ندارد و لذا تخصّصا از محل بحث خارج است.
قاعده فرعیّت
128. وجود خارجی / عینی: تحقق در عالم واقع.
9. تشخّص: فرآیند جزئی و معین شدن برای تحقق خارجی.
10. اصالت وجود: دیدگاه زیربنایی (که در متن تأیید میشود) مبنی بر اصیل بودن وجود و اعتباری بودن ماهیّت.
11. تعیّن / تحدّد وجود: دیدگاه صدرا که ماهیّت، حاصل محدودیت و تعیّن خود وجود است.
12. انتزاع: فرآیند ذهنی درک ماهیّت از وجود محدود و متعیّن.
13. وجود واجبی / وجود ممکن: تقسیم بندی اساسی وجود از نظر نیاز یا عدم نیاز به علت.
14. علّت: موجِد و پدیدآورنده.
15. اشتداد و ضعف در وجود: دیدگاه کلیدی صدرا مبنی بر اینکه تفاوت موجودات در مراتب شدت و ضعف وجودی است (تشکیک وجود).
16. جوهر / عرض: مقولات اساسی فلسفی که در بحث به کار رفتهاند.
17. استلزام: تفسیر جایگزین (دوانی) برای قاعدۀ فرعیّت که لزوماً تقدم رتبی را نمیرساند.
