تبیین حصص مختلفۀ وجود

تلمیذ: اگر در ماهیّت مخالف باشند که خود آن حصص می‌شود.

استاد: نه، خود ماهیّت فردیّۀ خارجیّه، عبارت است از همان صورت و مادّه. در صورت و مادّه با یکدیگر مخالف‌اند؛ این صورت و مادّه‌اش با آن صورت و مادّه مخالف است، ولی حقیقتش که یکی است. یعنی یک حقیقت واحده به صور مختلف درآمده است، و معجزه‌اش هم همین است دیگر. یعنی کاری که او می‌کند شما نمی‌توانید بکنید، او هم به قرمزی درمی‌آید و هم به سبزی درمی‌آید درعین‌حال یک امر واحد بیشتر نیست! امّا در اینجا این موضوع یا باید قرمز باشد یا باید من‌باب‌مثال، سبز باشد؛ چون اگر بخواهد قرمز باشد باید سبزی‌اش ازبین برود و اگر بخواهد سبز باشد باید قرمزی‌اش ازبین برود.

امّا وجود این‌طور نیست؛ وجود خصوصیّتی که دارد که در عین وحدتش و در عین صرافت و بساطتش به هر نحوی که بخواهد درمی‌آید؛ مثلاً الآن مرد است، اگر دلش بخواهد در همان آن زن می‌شود. این لازمۀ وجود است. إن‌شاءالله تتمّۀ مطلب برای فردا.

اللَهمّ صلّ علیٰ محمد و آل‌محمد

اصطلاحات درس

1. شیء: در این درس، «شیء» به دو معنا به کار رفته است: الف) عنوان عام: یک مفهوم کلّی که بر همه چیز اطلاق می‌شود. ب) شیء بالخصوص: اشاره به ذات یا ماهیّت خاصّ یک چیز. بحث اصلی حول این است که آیا در معنای مشتقّات، مفهوم عام «شیء» نهفته است یا ذات خاص آن.

2. عرض عام: صفتی که بر انواع مختلفی از موجودات عارض می‌شود و ذاتی آن‌ها نیست (مانند شیئیّت). عرض عام خارج از ذات است.

3. فصل: خصوصیّتی ذاتی که یک نوع را از سایر انواع داخل در یک جنس متمایز می‌کند (مانند «نطق» برای انسان). فصل مقوّم نوع است.

4. مقوّم: امری که جزء ذات یا ماهیّت یک چیز باشد و قوام آن چیز به آن بستگی داشته باشد.

5. جنس: مفهوم کلّی‌تری که شامل چند نوع مختلف می‌شود. مانند «حیوان» برای انسان).