مرتب سازی:
جلسه ۲۷
3سلسلۀ عرضیه و طولیه
البته در اینجا دو سلسله هست: یک سلسلۀ طولیه و یک سلسلۀ عرضیه. در سلسلۀ طولیه هر اسم کلّی در مقام علیت، علت برای اسم جزئی دیگر است، و اما در سلسلۀ عرضیه اینطور نیست، بلکه ممکن است که در سلسلۀ عرضیه دو اسم در عرض یکدیگر واقع شوند ولی از نقطهنظر محدودیتشان به علل، هرکدام از آنها یک رتبۀ خاصّی داشته باشند که نتوانند جای خود را با رتبۀ دیگر عوض کنند.
منبابمثال ما در اینجا در عرض همدیگر نشستهایم؛ یعنی در مکان واحد و در زمان واحد و در روز واحد و برای بحث واحد، دور هم جمع شدهایم. الآن یک سلسلۀ طولیهای موجب تحقق یکچنین مجلسی شده است که عبارت است از علم کلی پروردگار و عبارت است از رحمت و عطوفت کلی پروردگار و عبارت است از اسم رازقیّت و رزّاقیت پروردگار. یعنی چون خداوند متعال دارای علم کلی است، این مجلس علمی را هم بهمقتضای آن علم کلی ایجاد کرده است؛ بهخلاف زمانی که مجلس، مجلس علمی نباشد.
البته تمام اسماء الهی از نقطهنظر تعین خارجی میتوانند بهنحوی در تحقق مرتبهای دخیل باشند. حالا شما اسم عالمیت را مدنظر قرار ندهید بلکه خالقیت را درنظر بگیرید، باز مسئله تفاوتی نمیکند و علت خلق چنین پدیده و حادثهای همان اسم کلی خالقیت پروردگار است. حالا شما خالقیت را مدنظر قرار ندهید بلکه رازقیّت را درنظر بگیرید؛ مگر علم، رزق نیست؟! مگر علم، حیات نیست؟! رزق که فقط چغندر و شلغم نیست! رزق بالاتر عبارت است از همین علومی که موجب تجرد نفسانی و استکمال نفس میشوند. رزق أعلیٰ و أتم، به علم اطلاق میشود، نه به نان و ماست و دوغ و امثالذلک. ما بهموجب همان اسم میبینیم که باز در اینجا چنین مجلسی تشکیل میشود.
پس این اسامی پروردگار، چه اسم علیم او، چه اسم رحیم او، چه اسم رئوف او، چه اسم خالق او، چه اسامی دیگر مانند رازق، تمام اینها در مقام تنزل، موجب تحقق چنین مجلسی شدهاند؛ چون همینقدر که شما میگویید: «این مجلس»، این یک صورت جزئیۀ خارجیه دارد که این صورت جزئیۀ خارجیه با آن صورت کلّیه تناسب ندارد، بنابراین آن صورت کلّیه در مقام تقدیر و در مقام تحدید و در مقام تعیّن، خود را به این صورت خارجیه و به این کیفیت نشان میدهد و همینطور افاضه میکند. آنچه میگذرد عبارت است از صور جزئیۀ علمیۀ پروردگار؛ هم آن چیزی که در ذهن من میگذرد و القاء میکنم و هم آن چیزی که در ذهن شما میگذرد و اشکال میکنید، تمام اینها عبارت است از صور علمیۀ جزئیه که در مقام خارج صورت خارجی پیدا میکنند.