مرتب سازی:
جلسه ۲۷
2بسم اللَه الرّحمٰن الرّحیم
الحمدُ لِلّه ربِّ العالمینَ
و الصلاةُ علیٰ خیرة اللَه المُنتجبینَ محمّدٍ وَ آله الطّاهرینَ
و اللّعنةُ علیٰ أعدائهم أجمعینَ
معنای تشکیک در وجود و تشکیک در مفهوم و ماهیت
مرحوم آخوند بعد از اینکه ادلهای برای اشتراک معنوی وجود بیان کردند وارد در بحث تشکیک در مقولۀ وجود شدند. تشکیک عبارت است از شدت یا ضعف و اقوائیّت یا اضعفیّت در یک تعین خارجی. بهواسطۀ آن تعیّن خارجی، مفهوم هم مقول به تشکیک است، درحالیکه معنا ندارد که اصل مفهوم مشکک باشد الاّ بهلحاظ همان تعین خارجی؛ یعنی بهلحاظ حکایت از آن تعین خارجی، خود آن مفهوم هم مشکک میشود. ماهیت مشککه یا حقیقت مشککه به آن ماهیت یا حقیقتی گفته میشود که بهلحاظ وجود خارجی دارای مراتب شدت و ضعف است.
اما خود وجود، حقیقت مشککه است به اینجهتکه ما در تعینات خارجی و اعیان خارجی وجود، مرتبۀ قوی و مرتبۀ ضعیف را احساس میکنیم؛ مثلاً وجود مفارق طبعاً مرتبهای از قدرت و قوت دارد که چنین مرتبهای در وجود مادی نیست؛ یا مثلاً وجود علت، تقدم طبعی و اقوائیّت طبعی بر وجود معلول دارد، بنابراین در مرتبۀ مافوقی از وجود معلول قرار دارد. این مربوط به آن رتبۀ عِلوی و رتبۀ سفلیِ هر مرتبهای از وجود است.
اما اگر صرفنظر از اینجهت بخواهیم به اعیان خارجی وجود نگاه کنیم این مطلب را ادراک میکنیم که هر وجودی با توجه به شرایط و اقتضائات و سلسلۀ علل مقوّمهاش بهنحوی تحقق پیدا کرده است که حق ندارد حتی بهاندازۀ یک سرسوزن از آن مرتبۀ خاصّ خودش به اینطرف و آنطرف برود و اصلاً از آن نمیتواند تجاوز کند! بنابراین هر مرتبهای از مراتب وجود محفوف به سلسلۀ عللی است که نمیتواند از آن مرتبه پایینتر بیاید. بنا بر نزول اسماء کلّیۀ الهیّه در اسماء جزئیه، هر اسمی در هر مرتبهای یک نوع ظهور و تجلی خاصی دارد که اختصاص به آن رتبه دارد و از آن رتبه تجاوز نمیکند. بنابراین به هر مقدار که این اسامی الهیّه در مرحلۀ نزول دارای جزئیّت و محدودیّت و حدّ بیشتری باشند، به همانمقدار از حصّه وجودی آنها کم میشود.