جلسه ۲۵
المرحلة الأولى في الوجود و أقسامه الأولية و فیها مناهج؛ الأول في أحوال نفس الوجود؛ فصل (1) في موضوعيته للعلم الإلهي و أولية ارتسامه في النفس
مرتب سازی:
جلسه ۲۵
16هر دو را با هم مخلوط میکنیم (و میکوبیم و مثل مربا لِه میکنیم)، بعد این ذاتی برای موجود میشود و میگوییم: «الموجود واجب أو ممکن» یعنی کلَیهما عارض بر موجود میشوند و عرض ذاتی میشوند.
نقد شارح بر پاسخ علامه طباطبایی
و فیه ما لا یخفی؛ چون در خارج هیچوقت مجموع منحیثالمجموع نداریم!
وجود خارجی محمول موجب حمل محمول بر موضوع است. لذا اگر شما بخواهید یک محمول را بر یک موضوع حمل کنید باید وجود خارجی آن را یا اگر در خارج وجود ندارد، وجود ذهنی آن را بر این موضوع حمل کنید؛ اما «أحدهما علیٰ سبیل التردید» یا «مجموع من حیث المجموع» مفهوم محمولی نیست تا شما بخواهید بر آن حمل کنید. وقتی که شما میگویید: «الموجود»، موجود چیست؟ مجموع این دو است؟ یعنی چه؟
یکوقت شما موضوع خودتان را مجموع میگیرید و یکوقت موضوع شما مجموع نیست. منبابمثال ما وقتیکه از اول میگوییم: «سکنجبین»، از اول یک مادۀ مختلط و معجون را موضوع قرار میدهیم، لذا اگر بگویید: «السکنجبین ما هو؟» میگوییم: السکنجبین ماهیةٌ مختلطةٌ من الخلّ و العسل أو السُکّر أو الأنکبین. یعنی آن موضوع از ابتدا یک واحد مختلط و واحد مرکب است. یا منبابمثال وقتی میگویید: «السیارة ما هی؟» میگوییم: سیاره وسیله یا دستگاهی است که دارای این خصوصیات است: چرخ، آهن، چراغ، سیم، موتور، صندلی، فرمان و.... در اینجا خود سیاره از اول یک مجموع منحیثالمجموع و یک عامّ مجموعی و یک عامّ ذوالأجزاء است، نه جزئی. لذا ناچاریم که در محمول آن هم مجموع محمولات و اجزاء آن را با هم یکی کنیم و بر آن حمل کنیم. این مطلب در اینجا درست است، چون موضوع ما از ابتدا موضوع مرکب است و واحد نیست.
اما اگر موضوع، موضوع واحد بود، آیا ما منحیثالمجموع را ـ نه تکتک آنها را ـ میتوانیم موضوع قرار بدهیم؟ منبابمثال اگر بگویید: «الکلمة ما هو؟» میگوییم: کلمه مجموعِ اسم و فعل و حرف با هم میباشد. میگویید: نهخیر، مجموع اصلاً وجود خارجی ندارد! شما یک کلمه برای من مثال بزنید که در خارج هم اسم باشد و هم فعل باشد و هم حرف باشد! اینطور نیست؛ بلکه الکلمةُ إمّا اسمٌ و إمّا فعلٌ و إمّا حرفٌ؛ یعنی تکتک اینها محمول برای کلمه هستند، نه مجموع اینها؛ یعنی اسم و فعل و حرف، هر سه تای اینها جداجدا میتوانند محمول برای کلمه واقع بشوند. حالا این درست شد. اما مجموع منحیثالمجموع فقط یک وجود ذهنی است که ابهام دارد. مجموع منحیثالمجموع اصلاً وجود خارجی ندارد؛ یعنی اصلاً شما نمیتوانید یک وجود خارجی را تصور کنید که مجموع اسم و فعل و حرف باشد!