جلسه ۲۳
المرحلة الأولى في الوجود و أقسامه الأولية و فیها مناهج؛ الأول في أحوال نفس الوجود؛ فصل (1) في موضوعيته للعلم الإلهي و أولية ارتسامه في النفس
مرتب سازی:
جلسه ۲۳
4منبابمثال وقتی که مولا میگوید: «برو انگور بیاور!» به مصداق خارجی انگور نظر دارد، نه به مفهوم آن. مفهوم را تقسیم نکرده است، بلکه مصداق را گفته است، منتها برای او مصداق تفاوتی ندارد و منظورش فقط این حبهای است که شیرین است و دارای این خصوصیات است و اوصاف ذاتیاش به این کیفیت است. در اینجا بحث مفهوم نیست، بلکه بحث مصداق است. ما در لابشرط قسمی یا بشرطلا یا بشرط شیء همیشه مصداق را در نظر داریم؛ اما در لابشرط مقسمی کلاً بحث مفهوم است و بحث مصداق نیست.
تلمیذ: حالا اینکه میگوییم لابشرط یجتمع مع ألف شرط، مربوط به قسمی است یا مقسمی؟ اگر مربوط به قسمی است پس مفهوم میشود، چون مفهوم است که میتواند در خارج در مصادیق متعدده جمع شود و با شیء دیگر یا با عدم شیء دیگر باشد.
استاد: مربوط به لابشرط قسمی است، منتها ما در اینجا همیشه از مفهوم به لحاظ حکایت از خارج صحبت میکنیم.1 اما در لابشرط مقسمی به عروض یک وصف و یک قیدِ مصداقی، دیگر همان قِسم میشود؛ لذا مقسم همان قسم است، منتها در وقتی که به معنای عام اخذ شده باشد. قاعدهاش هم همین است که هر اسم جنسی و هر مقسمی عبارت از همان مصداق و عین خارجی است، منتها آن عین خارجیِ به حذف قیدش در مقسم لحاظ شده است؛ لذا تمام افراد در مقسم جمع هستند، اما نهاینکه همۀ آنها بهعنوان یک کُلّ مجموعی در آن جمع هستند. این بهخلاف لابشرط قسمی است که تمام افراد در آن جمع نیستند.
منبابمثال ما در لابشرط مقسمی ماهیت انگور را فقط بهعنوان ماهیت و بهعنوان اینکه این انگور دارای این خصوصیّت است، اینمقدار آب در آن هست، یک هسته دارد، این خصوصیات و این ویتامینها و این مزه را دارد در نظر میگیریم، بدون توجه به وجود خارجی آن؛ یعنی اگر مثلاً هیچ انگوری در دنیا وجود نداشت باز هم لابشرط مقسمی در اینجا هست، یعنی باز ما در اینجا میتوانیم انگور را تجزیه و تحلیل کنیم و آن را به قسمتهای متعدد تقسیم کنیم درحالتیکه اصلاً به خارج نظر نداریم. ما در اینجا فقط ماهیت را مدّ نظر میگیریم. این لابشرط مقسمی میشود. در لابشرط مقسمی، ما این ماهیت را به انگور رنگدار و انگور بیرنگ تقسیم میکنیم، انگور بیرنگ هم به انگور بزرگ و انگور کوچک تقسیم میشود، انگور بزرگ و انگور کوچک هم به این اصناف متعدده، مثل بیدانه و امثالذلک تقسیم میشود، انگور رنگدار هم به رنگهای متفاوت تقسیم میشود: صورتی، زرد، قرمز و سیاه، و بعد هر کدام از اینها به اصناف دیگری تقسیم میشوند. همۀ اینها مربوط به مقسم و مفهوم ماهیّت است.
- تلمیذ: یعنی در واقع میتوان گفت که لا بشرط مقسمی مثل ماهیت است؛ مِن حیثُ هِیَ هِیَ لیسَت إلاّ هی؟!
استاد: در آنجا به مفهوم است، منتها چون بحث ما در ماهیت به وجود مربوط نیست، ما نفس ماهیّت شیء را در نظر میگیریم که همان نفس مفهومی است، چون ماهیت عبارت از «مفهوم» است و عبارت از «خارج» نیست.
- تلمیذ: یعنی در واقع میتوان گفت که لا بشرط مقسمی مثل ماهیت است؛ مِن حیثُ هِیَ هِیَ لیسَت إلاّ هی؟!