جلسه ۱۵
السفر الأول و هو الذي من الخلق إلى الحق في النظر إلى طبيعة الوجود و عوارضه الذاتية المسلك الأول في المعارف التي يحتاج إليها الإنسان في جميع العلوم المقدمة في تعريف الفلسفة و تقسيمها الأولي و غايتها و شرفها
مرتب سازی:
جلسه ۱۵
9«﴿و عمل خوب و شايسته و بايسته انجام ميدهند.﴾ و این اشاره است به اینکه حکمت عملیه در وجود آنها به مرحلۀ تمام میرسد و عمل آنها عمل صالح میشود.»
یعنی با مراقبات و مجاهدات و عمل به تکالیف شرعیه، جنبۀ حکمت عملی را در خودشان محقق میکنند و صفات رذیله و زشتی را که در جاهلیّت در وجود آنها راسخ بود، به ملکات فاضله و اخلاق روحانیّین تبدیل مینماید. این علت غایی برای حکمت عملی و علت احتیاج و نیاز ما به حکمت عملی است.
عمل خوب غیر از عمل صالح و شایسته است و ممکن است که یک عمل خوب باشد ولی شایسته نباشد. منبابمثال فرض کنید که مرد بزرگی به منزلتان دعوت میکنید و میخواهید به او احترام بگذارید؛ یکوقت برای او غذایی میآورید، اما یکوقت از او سؤال میکنید: «آقا، شما چه غذایی دوست دارید؟» و آن غذایی که دوست دارد برای او طبخ میکنید. این «صالح» میشود. اوّلی خوب است، چون بالأخره غذایی جلوی او گذاشتهاید که شکمش را پر میکند و او سیر میشود، مثلاً کلم جلوی او گذاشتهاید و این خوب است؛ ولی صالح این است که سؤال کنید و ببینید که ایشان شیشلیک دوست دارند یا چلوکباب.
حکمت نظری و عملی در فرمایش امیرالمؤمنین
و للإشعار بأنّ المعتبرَ من کمالِ القوّة العملیّةِ ما به نظامُ المَعاش و نجاةُ المَعاد، و من النظریةِ العلمُ بأحوال المبدأ و المعاد و التدبّر فیما بینهما من حقّ النظر و الإعتبار، قال أمیرالمؤمنین علیه السّلام: «رحم اللَه امرءًا أعدّ لنفسه و استعدّ لرَمسه و عَلمَ من أین و فی أین و إلیٰ أین.»1
«بهجهت إشعار به اینکه آنچه از کمال قوّت عملیه معتبر است این است که نظام دنیا و نجات عقبیٰ برای انسان تحصیل بشود.»
انسان در این دنیا باید به بهترین نحو و به أحسن وجه زندگی کند؛ نهاینکه مرفّه باشد، بلکه زندگی او زندگیای باشد که راحتی و آرامش بیشتری برای او تأمین کند و فکر و خیال کمتری داشته باشد. بهترین نحوۀ زندگی کردن در این دنیا این است که آرامش انسان بیشتر باشد، نهاینکه پول بیشتری داشته باشد. همچنین باید عقبای او هم نجات پیدا کند و از افرادی باشد که در آنجا سعادتمند هستند. این کمال حکمت عملیه است.
- الوافی، ج ١، ص ١١٦.