جلسه ۱۲
السفر الأول و هو الذي من الخلق إلى الحق في النظر إلى طبيعة الوجود و عوارضه الذاتية المسلك الأول في المعارف التي يحتاج إليها الإنسان في جميع العلوم المقدمة في تعريف الفلسفة و تقسيمها الأولي و غايتها و شرفها
مرتب سازی:
جلسه ۱۲
7تفاوت علم حضوری و علم حصولی
این علم حضوری است. علم حضوری وجود است. علم حضوری یعنی حضور الشّیء عند النّفس؛ نهاینکه علم به حضور آن شیء عند النفس، بلکه یعنی وجود شیء در نفس انسان.
منبابمثال الآن غذایی جلوی شما میگذارند و شما هم گرسنه هستید و میخواهید این غذا را بخورید، قدری بو میکنید و میبینید که این غذا فاسد است و میگویید: «نه، من نمیخورم!» چه احساسی در شما پیدا میشود که دست از این غذا میکشید؟ چرا نمیخورید؟ چون وجود خودتان را احساس میکنید و بقای او را هم احساس میکنید و سلامت و صحت را در نظر میگیرید و چون این غذا را مخالف با صحت و عافیت خود تلقّی میکنید، پس نسبت به او إعراض میکنید. وقتی وجود خودتان را در نظر گرفتید، آیا با خودتان فکر کردید که من هستم؟ یا من زنده هستم؟ اینطور نبوده است و این حرفها نیست. همین وجود شما در نفستان عبارت است از علم حضوری.
آن استنباطی که بعداً میکنید: «این غذا را نمیخورم، چون با وجود من و با صحت من ناسازگار است»، علم نیست، بلکه «علم به علم» است و در مرتبۀ مادون علم حضوری است. علم حضوری منشأ و علت برای علم به علم است. اول علم است، بعد علم به علم پیدا میشود. در بسیاری از موارد ما اصلاً علم به علم نداریم، بلکه فقط علم داریم. اگر علم نداشتیم، قطعاً إقدام میکردیم. چرا شما اقدام نمیکنید؟ چون آن علم در آنجا هست و نمیگذارد شما نسبت به این قضیه اقدام کنید. آن علم باعث میشود که شما نسبت به مسئلهای اقدام کنید؛ منافع را جلب کنید و مضار را از خودتان دفع کنید.
وقتی که بچه را کنار پنجره میبرید، میترسد و خودش را عقب میکشد، چون علم حضوری دارد. اگر علم حضوری نداشت، به پایین پرت میشد و هیچ ابائی نداشت از اینکه خودش را بیندازد یا نیندازد. علم حضوری باعث میشود که این مسئله را برای خودش خطرناک ببیند، لذا عقب میآید.