مرتب سازی:
جلسه ۸
15عدم ادراک نهایت اسماء و صفات الهی با وجود فناء تام ذاتی
تلمیذ: انسانی که فانی در ذات خدا میشود، و ما علم و حیات خدا را بیرون از ذات نمیدانیم، پس چطور نهایت علم خدا را نمیفهمد درحالیکه فانی در ذات خدا است؟
استاد: اگر فانی است که چیزی را در مرحلۀ فناء متوجه نمیشود؛ و اگر در مرحلۀ بعد است، دیگر متعین میشود و وجود متعین، وجود محدود و ظهور ذات است و ظهور در مرتبۀ پایینتر از ذات است. وقتی در مرحلۀ چهارم است، ذات را با خود دارد و همراه با ذات پایین آمده است و همراه با صفات ذات است، یعنی مظهر محیی است، مظهر ممیت است، مظهر علیم است، مظهر رئوف است و مظهریت همۀ صفات را دارد؛ ولی صحبت در این است که صفت رحیم انتها ندارد.
به هر کسی یک حد از این صفات را دادهاند، لذا باید ببینیم به چه کسی بیشتر دادهاند. اینجا است که در مرتبۀ چهارم سعه پیدا میشود، یعنی در عین حال که همۀ عرفا مظهریت حیات دارند، ولی کدام عارف بیشتر مظهریت دارد؟ همۀ عرفا بهواقع آنچه را که خدا هست میتوانند معرفی کنند که خدا اینطور است و اینطور است؛ اما مقدار عرضی این را هر کسی متفاوت بیان میکند. مثلاً آیا آنمقداری را که پیغمبر اکرم میتواند از علم خدا بیان کند، مرحوم انصاری هم میتواند آنمقدار را بیان کند؟! هیچوقت اینطور نیست! البته هر دوی اینها میتوانند بگویند علم خدا اینطوری است و دارای این خصوصیت است، یعنی هر دو در خودشان وجدان کردهاند. منبابمثال هر دو حلوا است و هر دو میخورند و میگویند که این حلوا شیرین است؛ اما این آقا یک خمره میخورد و آن آقا یک قاشق میخورد، ولی هر دو میگویند که حلوا دارای این خصوصیات است: روغن دارد، شکر دارد، زعفران دارد، آرد دارد و.... اما کدامیک بیشتر خوردهاند و بیشتر بهرهمند شدهاند؟ اینیکی این مقدار خورده است که هنوز از گلویش پایین نرفته است، اما آنیکی آنقدر خورده است که دارد میترکد! این دیگر به آن خصوصیات و سعهای بستگی دارد که هر کدام اینها دارند. این دیگر شاکله است و دست خدا است و دست کس دیگری نیست.