مرتب سازی:
جلسه ۵
4یکوقت مهندس میآید و عکسی از یک ساختمان به این معمار نشان میدهد و میگوید: «شما ساختمان را بر طبق این عکس بسازید.» در اینصورت آیا «طبق این عکس» خلاف است؟ نهخیر، عکسی است که نشان میدهد تا ساختمان بر طبق آن عکس ساخته شود و آن معمار هم متوجه میشود که بر طبق چه نمونهای بسازد؛ کأنّ این عکس، مُمثَّل آن بنا و آن دار و خانهای میشود که میخواهد ساخته شود.
یکوقت آن مهندس عکسی را نشان نمیدهد، بلکه بر طبق قواعد هندسه، کف و بنا را محاسبه میکند و به عدد درمیآورد و شرح آن را بر طبق اصول هندسه و اصول معماری بیان میکند.
یکوقت هم آن مهندس، دست معمار را میگیرد و در همان منزل میآورد و میگوید: «میخواهم منزل را بر طبق همین نقشه، برای من درست کنی!»
اینها هیچ فرقی با همدیگر ندارند، نهاینکه یکی از اینها رافع و دافع دیگری است و او را از بین میبرد؛ بلکه این عین همان است و بین این سه مرحله و سه موطن، هیچ تفاوتی وجود ندارد و نمیتوان گفت: «چون خود معمار در منزل رفته و با چشم خود آنجا را عیاناً مشاهده کرده است، پس آن طرح و نقشه باطل و لغو است!» نهخیر، هیچ دلیلی بر بطلان وجود ندارد. یا اینکه بگوییم: «اگر شخصی یک عکس از بنا را نشان دهد، دلیل بر آن است که رفتن به آن منزل باطل است!» نهخیر، این هم هیچ دلیلی بر بطلان نیست. بلکه همۀ اینها در یک راستا قرار دارند؛ هم شرع مؤید عقل است و هم عقل مؤید شرع است و هر دو مؤید وجدان و شهودند، بلکه مقدمهای برای شهود خواهند بود.
این مطالب، نتیجه و لُبّ مقدمهای است که مرحوم صدرالمتألهین در اینجا بیان کرده است.
شکوۀ صدرالمتألهین از اندراس علم و اسرار آن
و کیف و رؤساؤهم قومٌ أعزلُ من سلاح1 الفضل و السداد، عاریةٌ مناکبهم عن لباس العقل و الرشاد، صدورهم عن حُلیِّ الآداب أعطالٌ، و وجوههم عن سِمات الخیر أغفال.
- خ ل: صلاح.