نفحات انس
انسان کامل در فرهنگ شیعه
کتاب نفیس «نفحات انس» مجموعه پیاده‌شدۀ مصاحبات حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه با مؤسسۀ محترم شمس‌الشّموس، پیرامونِ «انسان کامل در فرهنگ تشیّع» به‌نحو عامّ، و تبیینِ «مقام عرفانی عارف کامل حضرت حاج سید‌هاشم‌حداد قدّس‌اللَه‌سرّه» به‌نحو خاص، می‌باشد که با لسانی سلیس و بیانی روان به تبیین آموزه‌های اصیل عرفانی پیرامونِ این موضوعِ پیچیده پرداخته، که به عنوان مقدمه‌‌ای در شناخت انسان کامل، رهپویان طریق حق و مسیر هدایت را به تحقیق گسترده در این موضوع دعوت می‌فرماید. اهم مطالب مندرج در این اثر: • علّت تأکید اولیای‌الهی بر اتقان در خواندن دروس طلبگی • دیدگاه و بینش متعالی مرحوم حدّاد دربارۀ واقعۀ عاشورا • تجلّی توحید به نحو اَتمّ در سیدالشهداء علیه‌السلام در روز عاشورا • کیفیت جمع میان وحدت و کثرت در روز عاشورا • تبیین حقیقت ولایت اهل‌بیت علیهم‌السلام و اولیای‌الهی • کلام مرحوم حدّاد نازل‌کننده حق است نه منطبق بر واقع • تبیین حقیقت مقام «لاهو الا هو»، «مقام احدیّت» و «مقام واحدیّت» • حجیّت کلام اولیای‌الهی عیناً همانند حجیّت کلام معصومین • کیفیت اتحاد اولیای‌الهی با امام معصوم در حقیقت ولایت • تفاوت بین سعۀ وجودی امام زمان علیه‌السلام و عارف کامل • تفاوت مراتب شهود در میان اولیای‌الهی • عدم تفاوت بین غیبت و ظهور امام، نزد عارف باللَه • منزلت و علوّ مقام حضرت زهرا سلام‌اللَه‌علیها در بیان مرحوم حدّاد • عدم تنازل عارف‌کامل از مقام توحید • ابتهال و تجرد نفسانی علامه طهرانی هنگام شنیدن نام امام زمان علیه‌السلام • نیاز به ادراک شهودی برای فهم کلام اولیای‌الهی • عدم امکان وصول به حقیقت معا
نفحات انس
93سؤال: نقش ولایت مطلقه در رابطه با حضرت صدّیقه سلام الله علیها و حضرت امیرالمؤمنین علیه السّلام چگونه بوده است؟
جواب: در مورد حضرت صدّیقه هم مسئله همین‌طور بوده است. حیثیّت مشیّت و حیثیّت ولایت در وجود امیرالمؤمنین علیه السّلام بوده و حضرت صدّیقه در مقام کُمون بودند، نه در مقام ابراز و اظهار و إعمال. آن ولیّی که در این عالم کار انجام می‌داد، امیرالمؤمنین بود. در خود حضرت صدّیقه هم او دارد إعمال [ولایت] می‌کند و کار انجام می‌دهد. آن مرتبۀ عالیِ حضرت صدّیقه سلام الله علیها مربوط به دخل و تصرّف در این دنیا نبوده، آن مرتبه در آن عالم محفوظ بوده است.
سؤال: پس در آن عالم همه‌شان «کُلُّهُم نورٌ واحد»1 هستند؟
جواب: بله، نور واحد است و تفاوتی ندارد.
سؤال: فرمودید: «می‌تواند تمام اسماء، درونش تحقّق پیدا کند.» برایمان سؤال ایجاد شد که در روایتی داریم که امام باقر و امام صادق علیهما السّلام می‌رفتند، یک نفر نگاه می‌‌کرد، دید امام باقر، امام صادق شده و امام صادق، امام باقر شده است. بعد به او فرمودند: «فرقی بین ما نیست و کُلُّنا نورٌ واحد.»
از این روایت و از اینکه شما فرمودید امام در مأموم إعمال ولایت می‌کند، چه چیزی می‌توانیم متوجّه شویم؟
حقیقت واحده بودن ولایت ائمّۀ اطهار علیهم السّلام
جواب: در اینجا باز به همان مسئلۀ قبل برمی‌گردیم. یک وقت می‌خواهیم بگوییم: آن حقیقت ولایت ـ که واقعیّتی است که در هر زمان، به یک نفر تعلّق می‌گیرد ـ منتقل می‌شود، آن که قابل انتقال نیست. امّا یک وقت می‌خواهیم بگوییم: آن حقیقت ولایت واحد است، منتها شخصی با آن حقیقت ولایت متّحد می‌شود؛
- بحار الأنوار، ج ٢٥، ص ١ ـ ٢٤؛ ج ٢٦، ص ١٦ و ٣٤٢؛ ارشاد القلوب، ج ٢، ص ٤١٥.