نفحات انس
انسان کامل در فرهنگ شیعه
کتاب نفیس «نفحات انس» مجموعه پیاده‌شدۀ مصاحبات حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه با مؤسسۀ محترم شمس‌الشّموس، پیرامونِ «انسان کامل در فرهنگ تشیّع» به‌نحو عامّ، و تبیینِ «مقام عرفانی عارف کامل حضرت حاج سید‌هاشم‌حداد قدّس‌اللَه‌سرّه» به‌نحو خاص، می‌باشد که با لسانی سلیس و بیانی روان به تبیین آموزه‌های اصیل عرفانی پیرامونِ این موضوعِ پیچیده پرداخته، که به عنوان مقدمه‌‌ای در شناخت انسان کامل، رهپویان طریق حق و مسیر هدایت را به تحقیق گسترده در این موضوع دعوت می‌فرماید. اهم مطالب مندرج در این اثر: • علّت تأکید اولیای‌الهی بر اتقان در خواندن دروس طلبگی • دیدگاه و بینش متعالی مرحوم حدّاد دربارۀ واقعۀ عاشورا • تجلّی توحید به نحو اَتمّ در سیدالشهداء علیه‌السلام در روز عاشورا • کیفیت جمع میان وحدت و کثرت در روز عاشورا • تبیین حقیقت ولایت اهل‌بیت علیهم‌السلام و اولیای‌الهی • کلام مرحوم حدّاد نازل‌کننده حق است نه منطبق بر واقع • تبیین حقیقت مقام «لاهو الا هو»، «مقام احدیّت» و «مقام واحدیّت» • حجیّت کلام اولیای‌الهی عیناً همانند حجیّت کلام معصومین • کیفیت اتحاد اولیای‌الهی با امام معصوم در حقیقت ولایت • تفاوت بین سعۀ وجودی امام زمان علیه‌السلام و عارف کامل • تفاوت مراتب شهود در میان اولیای‌الهی • عدم تفاوت بین غیبت و ظهور امام، نزد عارف باللَه • منزلت و علوّ مقام حضرت زهرا سلام‌اللَه‌علیها در بیان مرحوم حدّاد • عدم تنازل عارف‌کامل از مقام توحید • ابتهال و تجرد نفسانی علامه طهرانی هنگام شنیدن نام امام زمان علیه‌السلام • نیاز به ادراک شهودی برای فهم کلام اولیای‌الهی • عدم امکان وصول به حقیقت معا
نفحات انس
114خورد و شکست،1 آن‌قدر متّحد است! این را می‌گویند موحّد! آن خدایی که در مدینه است، همان خدا در یمن هم هست ولی آن خدا به او می‌گوید: بمان در اینجا و به‌جای دیدن پیغمبر، اطاعت مادرت را بکن! این مسئله عجیب است دیگر!2
غلبۀ التذاذ نفسانی بر جنبۀ ولایی در بعضی از زیارات اعتاب مقدّسه
این رفت و آمدها و مسافرت‌ها به اعتاب مقدّسه و زیارات، گاهی اوقات بیش از آنچه که جنبۀ ولایی داشته باشد، جنبۀ التذاذ نفسانی دارد؛ انسان این مسئله را باید ملاحظه کند. شخصی از دوستان مرحوم آقای حدّاد بود که خیلی به ایشان علاقه داشت ولی پدرش راضی نبود که به خدمت آقای حدّاد برسد یا حدّاقل خیلی کم برسد، ولی او می‌آمد و به زیارت آقای حدّاد می‌رسید و مورد خطاب و عتاب ایشان هم قرار می‌گرفت که تو وقتی پدرت راضی نبود برای چه آمدی؟ برای چه آمدی؟ (اولیا این‌طور هستند) برای چه آمدی؟ تو باید در همان‌جا بمانی و اگر در آنجا بمانی، از من در اینجا بهره می‌بری؛ حالا که آمدی در اینجا و پیش منی، بهره نمی‌بری!3 این مسئله مورد توجّه اولیا بوده است.
کلمات حضرت آقای حدّاد پیرامون وحدت وجود
سؤال: مرحوم علاّمه چند جمله مختصر از آقای حدّاد ـ رضوان الله علیهما ـ راجع به بحث وحدت وجود آورده‌اند که تعابیر آنها مختلف است، می‌فرمایند: «این مطلب، مطلبی است عالی و راقی که هر کس نمی‌تواند به ادراک آن برسد.»4 مثل ماجرای کسی که موقع وضو گرفتن به ایشان می‌گوید: «ای سیّد! این آب خداست، وضو خداست، جایی نیست که خدا نیست!»5
- تذکرة الأولیاء، قسم الأول، ص ١٩.
- جهت اطّلاع بیشتر پیرامون احوال اویس قرنی رجوع شود به انوار الملکوت، ج ٢، ص ٢٦٣ ـ ٢٦٦؛ امام شناسی، ج ١٢، ص ٤٥؛ سرّ الفتوح، ص ٣٧.
- روح مجرّد، ص ٦٧٢.
- همان، ص ٥٤٦.
- همان، ص ٧٠.