افق وحی
نقد نظريه دکتر عبدالكريم سروش درباره وحى
کتاب «افق وحی» اثر بی‌نظیر حضرت آیة‌اللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه می‌باشد که به انگیزۀ «نقد نظریۀ دکتر عبدالکریم سروش پیرامون وحی» تدوین شده است. نویسنده با دلایلی محکم و ادله‌ای متقن به رد و نقد این نظریه پرداخته و حقیقت وحی را که متنزّل از عالم ربوبی است، مبرّا از هر گونه نقص و اشکال و اعوجاج و انحراف، معرّفی می‌فرماید. از آنجا که پاسخ برخی بزرگان به این نظریه، خالی از نقاط شبهه‌انگیز نبود و باعث تثبیت نظریات انحرافیِ صاحب مقاله شده است، مؤلف محترم تأمّلاتی در اینگونه پاسخ‌ها نیز نموده و موارد خبط و خطا را با ادلۀ متقن بیان فرموده‌اند. اهم مطالب مندرج در کتاب: • ضوابط طرح شبهه و اشکال در باورهای دینی • تبیین حقیقت توحید و تفاوت مراتب اسماء کلیۀ پروردگار • تبیین و اثبات توحید افعالی و ذکر شواهدی از آیات و روایات و کلمات بزرگان درباره این موضوع • اتحاد ارادۀ نبی‌خدا و ولیّ کامل‌الهی با ارادۀ خدا • علم حضوری اولیای‌الهی به وقایع گذشته و حال و آینده • حقیقت وحی و الهام • نقد شبهات مختلفِ صاحب‌شبهه مشتمل بر: • نقدِ «مقایسه شعر شعراء با وحی پیامبران»؛ • نقدِ «مدعای تأثیر محیط، فرهنگ زمانه و شخصیت پیامبر در کیفیت تلقّی و بیان وحی»؛ • نقدِ «شبهۀ خطاپذیری قرآن»؛ • نقدِ «شبهه فهمِ مراد جدی قرآن به‌وسیلۀ علوم تجربی»؛ • نقدِ «شبهۀ یکنواخت نبودن بلاغت قرآن»؛ • نقدِ «شبهۀ عدم علم پیامبر بر تاریخ گذشتگان و دانش زمان خویش و علوم امروزی»؛ • نقدِ «شبهه جواز ورودِ دروغ مصلحت‌آمیز در قرآن» و دیگر شبهات مطروحه در مقاله.
افق وحی
311و چهار صد هجری قمری و اختلاف شرایط و محیط و ظروف نسبت به زمان رحلت، همان علم و اطّلاع و بینش را داشت که نسبت به تکالیف امّت در سنۀ دهم هجری و هنگام ارتحال نفس مطهّرش به عالم بقاء داشت. و بر این اساس فرمود: «حلال محمّد حلال است تا روز قیامت، و حرام محمّد حرام است تا روز قیامت.»1 و اگر چنانچه رسول خدا اطّلاع تفصیلی بر جمیع احکام نسبت به تمامی ازمنه و امکنه و شرایط نداشت، بیان این مطلب از ایشان ـ نعوذ بالله ـ خلاف می‌نمود؛ زیرا با توجّه به اختلاف شرایط و تبدّل احتمالی موضوع، قطعاً حکم مترتّب بر آن نیز تغییر می‌یافت.
و در اینجا است که باید به آن عدّه از افراد بی‌اطّلاع و بی‌تجربه در مطالب علمی و مسائل کشفی و شهودی که مدّعی تبدّل حرام و حلال در عصر کنونی می‌باشند، گوشزد نمود:
کار پاکان را قیاس از خود مگیر *** گرچه باشد در نوشتن، شیر شیر2 کیفیّت علم حضوری پیامبر اکرم و ائمّۀ معصومین به احکام و تکالیف شرعی
اینان تصوّر می‌کنند که علم و اطّلاع رسول خدا محصول تجربۀ زمان خویش و حوادث و جریانات موجود در ظرف زندگی و معاشرت با افراد آن زمان است، و به عبارت دیگر: علم و اطّلاع آن حضرت مانند علوم ما علم حصولی و تجربی است.3 و نمی‌دانند کسی که نسبت به ماوراءِ طبیعت، إشراف و احاطه حاصل نموده است، به غمزه مسئله‌آموز صد مدرّس خواهد شد؛ چنانچه تفصیل مطلب در مبحث علم و نیز وحی گذشت.4
- الکافی، ج ١، ص ٥٨.
- مثنوی معنوی، دفتر اوّل.
- جهت اطّلاع بیشتر پیرامون آراء عبدالکریم سروش پیرامون دخالت زمان و مکان و تجربه‌های زمانی پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم در تلقّی از وحی و رسالت و ابلاغ، رجوع شود به بسط تجربۀ نبوی، ص ٧ ـ ٣٣.
- رجوع شود به ص ١١٥ ـ ١١٩ و ١٦٩ ـ ١٧٤ و ١٧٧ ـ ١٨٤ و ٢٧٩ ـ ٢٨١.