افق وحی
نقد نظريه دکتر عبدالكريم سروش درباره وحى
کتاب «افق وحی» اثر بی‌نظیر حضرت آیة‌اللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه می‌باشد که به انگیزۀ «نقد نظریۀ دکتر عبدالکریم سروش پیرامون وحی» تدوین شده است. نویسنده با دلایلی محکم و ادله‌ای متقن به رد و نقد این نظریه پرداخته و حقیقت وحی را که متنزّل از عالم ربوبی است، مبرّا از هر گونه نقص و اشکال و اعوجاج و انحراف، معرّفی می‌فرماید. از آنجا که پاسخ برخی بزرگان به این نظریه، خالی از نقاط شبهه‌انگیز نبود و باعث تثبیت نظریات انحرافیِ صاحب مقاله شده است، مؤلف محترم تأمّلاتی در اینگونه پاسخ‌ها نیز نموده و موارد خبط و خطا را با ادلۀ متقن بیان فرموده‌اند. اهم مطالب مندرج در کتاب: • ضوابط طرح شبهه و اشکال در باورهای دینی • تبیین حقیقت توحید و تفاوت مراتب اسماء کلیۀ پروردگار • تبیین و اثبات توحید افعالی و ذکر شواهدی از آیات و روایات و کلمات بزرگان درباره این موضوع • اتحاد ارادۀ نبی‌خدا و ولیّ کامل‌الهی با ارادۀ خدا • علم حضوری اولیای‌الهی به وقایع گذشته و حال و آینده • حقیقت وحی و الهام • نقد شبهات مختلفِ صاحب‌شبهه مشتمل بر: • نقدِ «مقایسه شعر شعراء با وحی پیامبران»؛ • نقدِ «مدعای تأثیر محیط، فرهنگ زمانه و شخصیت پیامبر در کیفیت تلقّی و بیان وحی»؛ • نقدِ «شبهۀ خطاپذیری قرآن»؛ • نقدِ «شبهه فهمِ مراد جدی قرآن به‌وسیلۀ علوم تجربی»؛ • نقدِ «شبهۀ یکنواخت نبودن بلاغت قرآن»؛ • نقدِ «شبهۀ عدم علم پیامبر بر تاریخ گذشتگان و دانش زمان خویش و علوم امروزی»؛ • نقدِ «شبهه جواز ورودِ دروغ مصلحت‌آمیز در قرآن» و دیگر شبهات مطروحه در مقاله.
افق وحی
309انشاءِ شعر می‌پرداخته است.
و یا در وقتی که فرزدق شاعر در مسجدالحرام می‌بیند که چگونه خلیفۀ جائر و سفّاک اموی، هشام بن عبدالملک، در مقام پاسخ‌گویی از مقام و منزلت حضرت سجّاد زین‌العابدین علیه السّلام، خود را به تجاهل و ناشناختی می‌زند، و او در مقابل امام علیه السّلام و خلیفۀ بی‌حیا برمی‌خیزد و آن قصیدۀ غرّاء را در وصف حضرتش می‌سراید و چنین می‌گوید:
هذا الذی تَعرِف البَطحاءَ وطأتَه *** و البیتُ یَعرِفه و الحلُّ و الحرمُ1 در این‌وقت، قطعاً این شاعر مورد تأیید و تسدید روح‌القدس قرار گرفته بود.
و یا زمانی که دعبل خزاعی آن اشعار آب‌دار نغز را در برابر هشتمین اختر آسمان ولایت و امامت، حضرت علیّ بن موسی الرّضا علیهما السّلام انشاد کرد و حضرت به همین تعبیر، او را مورد مدح و عنایت خویش قرار داده بودند.2
و یا زمانی که ابونواس، شاعر معروف دربار عبّاسی، آن اشعار عالیةالمضامین را دربارۀ حضرتش انشاء نمود که از جملۀ آن این است:
و أنتمُ المَلأُ الأعلیٰ و عندکم *** عِلمُ الکتابِ و ما جاءَت بهِ الرُّسل3 «و شما هستید آن گروه و دسته‌ای که در ملأ أعلیٰ جایگاه و منزلت دارید، و خدای متعال علم و آگاهی بر تمامی رموز و اسرار کتاب مبین را فقط به شما عنایت و مرحمت فرموده است، و نیز هرچه که از ناحیۀ پیامبران سلف نازل شده است، در وجود شما حیازت گشته است.»
در این وقت، قطعاً از جانب روح‌القدس مؤیّد و مسدّد بوده است؛ امّا نه در
- أعیان الشّیعة، ج ١، ص ٦٣٤؛ ج ١٠، ص ٢٦٩.
- عیون الأخبار الرّضا علیه السّلام، ج ٢، ص ٢٦٥؛ کمال الدین و تمام النعمة، ج ٢، ص ٣٧٢؛ الکفایة الأثر، ص ٢٧٦.
- عیون أخبار الرّضا علیه السّلام، ج ٢، ص ١٤٣، با قدری اختلاف.