افق وحی

 بنابراین حجّیت کلام و فتوای او، به همین دلیل، فقط از ناحیۀ شرع به دوران حیات او و در حال ذُکر و تنبّه و هشیاری، اعطا شده است. حتّی اگر مجتهد در حال حیات باشد امّا به‌واسطۀ کهولت سن و ضعف در قوای عاقله و مدرکه و عروض نسیان و ذهول، قادر بر ترتیب مبانی و استخراج فتوا نگردد، تقلید از چنین مجتهدی قطعاً حرام بوده، ابداً مجزی از تکلیف و مُبرِئِ ذمّه نمی‌باشد. و در اینجا تمسّک به قاعدۀ استصحاب در بقاءِ استنباط و مبادی احکام صادره و فتاوای گذشته، جایی ندارد؛ زیرا قطعاً در بروز نسیان و ذهول قوای ذهنیّه، عنوان اجتهاد که موضوع و منشأ برای حجّیت فتوا از ناحیۀ شرع بوده است، متبدّل به عنوان عامی و جاهل گشته است، و با تبدّل عنوان و تغیّر موضوع استصحاب، حجّیت استصحاب از درجۀ اعتبار ساقط می‌شود. و لذا بزرگان فرموده‌اند: «اشتراط حجّیت استصحاب، منوط به بقاء موضوع آن است» و موضوع در استصحاب حجّیت فتوای مجتهد، به جسم و بدن و گوشت و استخوان او برنمی‌گردد، و نیز به انتساب او به پدر و مادر و قبیله و عشیره‌اش مربوط نمی‌شود، و نیز به دوران تحصیل در گذشته و جدّ و تلاش مستمرّ او در ازمنۀ ماضیه ارتباطی ندارد؛ بلکه به حالت ذُکر و توجّه و انتباه او به مبانی و مصادر استنباط مربوط است، که این فرد در این حال فاقد آن است.

عدم حجّیت استصحاب عدالت و تقوای سابق مجتهد، پس از وصول به مرحلۀ مرجعیّت

 باید توجّه داشت که مسئلۀ بقاءِ موضوع در جریان استصحاب ـ که اصل در حجّیت آن بلکه در تکوّن آن است ـ آن‌قدر از اهمّیت و دغدغۀ خاطر برخوردار است که حتّی بسیاری از بزرگان، این مطلب را دربارۀ ملکۀ عدالت و تقوا در ضرورت حجّیت فتوا رعایت نموده‌اند و بر لزوم فحص مجدّد و دقّت دوباره و تحقیق از حال و هوای مجتهد پس از رسیدن به مقام و منصب و موقعیّت مرجعیّت و فتوا، تأکید ورزیده‌اند؛ زیرا با ورود یک مجتهد به عرصۀ مرجعیّت و تغییر احوال زندگی و حیات اجتماعی و تبدّل شئون و شخصیّات وی، هیچ بعید نمی‌نماید که به‌واسطۀ وسوسۀ نفس امّاره و تلبیس ابلیس و وسوسۀ خنّاسان و اطرافیان و مدح و ثنای مریدان و حواریّون و صلوات‌ها و درودهای پیاپی در مجالس و منابر و تملّق‌ها و چاپلوسی‌های