افق وحی
نقد نظريه دکتر عبدالكريم سروش درباره وحى
کتاب «افق وحی» اثر بی‌نظیر حضرت آیة‌اللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه می‌باشد که به انگیزۀ «نقد نظریۀ دکتر عبدالکریم سروش پیرامون وحی» تدوین شده است. نویسنده با دلایلی محکم و ادله‌ای متقن به رد و نقد این نظریه پرداخته و حقیقت وحی را که متنزّل از عالم ربوبی است، مبرّا از هر گونه نقص و اشکال و اعوجاج و انحراف، معرّفی می‌فرماید. از آنجا که پاسخ برخی بزرگان به این نظریه، خالی از نقاط شبهه‌انگیز نبود و باعث تثبیت نظریات انحرافیِ صاحب مقاله شده است، مؤلف محترم تأمّلاتی در اینگونه پاسخ‌ها نیز نموده و موارد خبط و خطا را با ادلۀ متقن بیان فرموده‌اند. اهم مطالب مندرج در کتاب: • ضوابط طرح شبهه و اشکال در باورهای دینی • تبیین حقیقت توحید و تفاوت مراتب اسماء کلیۀ پروردگار • تبیین و اثبات توحید افعالی و ذکر شواهدی از آیات و روایات و کلمات بزرگان درباره این موضوع • اتحاد ارادۀ نبی‌خدا و ولیّ کامل‌الهی با ارادۀ خدا • علم حضوری اولیای‌الهی به وقایع گذشته و حال و آینده • حقیقت وحی و الهام • نقد شبهات مختلفِ صاحب‌شبهه مشتمل بر: • نقدِ «مقایسه شعر شعراء با وحی پیامبران»؛ • نقدِ «مدعای تأثیر محیط، فرهنگ زمانه و شخصیت پیامبر در کیفیت تلقّی و بیان وحی»؛ • نقدِ «شبهۀ خطاپذیری قرآن»؛ • نقدِ «شبهه فهمِ مراد جدی قرآن به‌وسیلۀ علوم تجربی»؛ • نقدِ «شبهۀ یکنواخت نبودن بلاغت قرآن»؛ • نقدِ «شبهۀ عدم علم پیامبر بر تاریخ گذشتگان و دانش زمان خویش و علوم امروزی»؛ • نقدِ «شبهه جواز ورودِ دروغ مصلحت‌آمیز در قرآن» و دیگر شبهات مطروحه در مقاله.
افق وحی
300کج‌اندیش و ستم‌پیشه به راه و روش آنها می‌روند، و از افراد صالح و نزیه کسی متابعت ایشان نمی‌نماید؟
و لذا خدای متعال در پاسخ مشرکین، رسول خدا و کلامش را چنین تعریف و تفسیر می‌نماید:
﴿إِنَّهُۥ لَقَوۡلٞ فَصۡلٞ* وَمَا هُوَ بِٱلۡهَزۡلِ﴾؛1
«این کتاب إلَهی کلامی است استوار که بر اساس انطباق با واقع نازل شده است و هیچ بطلان و خطائی در آن راه ندارد و عین متن واقع کما هو هو در آن منعکس شده است * و کلامی که بر اساس وهم و پندار تخیّلی و توهّمات باشد، در آن وجود ندارد.»
و یا در آیه‌ای دیگر می‌فرماید:
﴿نَزَلَ بِهِ ٱلرُّوحُ ٱلۡأَمِينُ*عَلَىٰ قَلۡبِكَ لِتَكُونَ مِنَ ٱلۡمُنذِرِينَ﴾؛2
«روح‌الأمین از ناحیۀ پروردگار این قرآن را بر قلبت فرو فرستاد، که به‌واسطۀ آن از زمرۀ پیامبران گردی.»
در این‌صورت آیا ممکن است کلامی که بر اساس توهّم و تخیّل است و هیچ تضمینی مبنی بر انطباق آن با واقع نیست، از جانب پروردگار بر قلب پیامبر نازل گردد؟
در اینجا از این فرد باید سؤال شود: اینکه می‌گویید: «شاعران این تجربه را در وجود خویش می‌یابند، ولیکن پیامبران در سطحی عالی‌تر و والاتر»، منظور چه شاعر و چه شعری است؟
اگر مقصود، هر شاعر و هر گونه شعر و نظمی که سروده شود، حتّی آن‌گونه از شعرایی که ذکرشان به میان آمد؛ پس باید اذعان نمود که این سخن فقط از یک فرد دیوانه می‌تواند صدور یابد، نه یک انسان عاقل و هشیار.
- سوره طارق (٨٦) آیه ١٣ و ١٤.
- سوره شعراء (٢٦) آیه ١٩٣ و ١٩٤.