افق وحی

ـ حق و باطل، صواب و ناصواب، صدق و کذب، حرّیت و عبودیّت دنیوی، درستی و نفاق، راستی و مکر و شیطنت و... ـ تعلّق بگیرد، خدای متعال انسان را در همان سیر و مَشی انتخاب شده، به حرکت و سوق در خواهد آورد و او را به جلو خواهد برد. بر این اساس، فطرت انسان پیوسته در مواجهۀ با پدیده‌ها و جریانات صادقه، آنها را مطابق با احساس درون، راست و حقیقت شمرده، از پذیرش آنها استقبال می‌کند؛ و در مواجهه با موارد کذب و خلاف واقع، آنها را مخالف با آموزه‌های درونی خویش دانسته، از آنها انزجار و نفرت می‌نماید.

تنزّل الهامات الهی و یا شیطانی بر شعراء بر اساس میزان پیروی از حق و یا باطل

 نتیجه اینکه: باید دید شاعر در مقام انشاءِ یک معنا بر اساس سجع و قافیه، چه راهی را جهت ابراز و اظهار آن معنا اتّخاذ می‌نماید؟ آیا در بیان معنا و مقصود، راه صلاح و سداد را می‌پیماید یا به راه خطا و کذب و غلو دچار می‌گردد؟ و در نتیجه، فطرت آدمی که مسائل و معانی در قالب شعر درآمده را با مضمار و معیار وسائط خویش به بوتۀ محک و سنجش درمی‌آورد، طبیعتاً نسبت به مطالب کذب و اغراق‌آمیز و انحرافی نمی‌تواند روی خوش نشان دهد و از آنها اظهار انزجار می‌نماید؛ گرچه در قالبی جاذب و گیرا و ملیح، انشاء شده باشد.

 آیا در مضمار عقل و فطرت، اشعار انشاء شده از یک شاعر هنرمند و متبحّر در بیان عبرت از دنیا و تاریخ و ذکر حوادث و قضایای نهفته در درون تاریخ که در قصیدۀ شیوای طاق کسریٰ و مدائن سروده است:

 با اشعاری که از همین شاعر، در وصف سلاطین و حکّام و تغییر و تبدّل در مزاج پادشاهان سروده است، یکی است؟! و در مقام سنجش و میزان، از یک وزان برخوردارند و هر دو از ناحیۀ پروردگار بر او وحی شده است؟!