افق وحی

این نکته غافل و جاهل‌اند! (و لذا قدر و قیمت خود را نمی‌دانند و متوجّه نیستند که چه درّ گرانمایه‌ای را خدای متعال در وجود آنان به ودیعه نهاده تا پیوسته آنان را به شاهراه سعادت در دنیا و آخرت رهنما گردد.)»

 قبل از این آیه، خدای متعال افراد گمراه و منحرف را که به‌واسطۀ متابعت از هواهای باطل نفسانی، خود را از مرتبۀ سعادت دور، و به ورطۀ نیستی و هلاکت گرفتار نموده‌اند، مورد مذمّت و ملامت قرار می‌دهد:

﴿بَلِ ٱتَّبَعَ ٱلَّذِينَ ظَلَمُوٓاْ أَهۡوَآءَهُم بِغَيۡرِ عِلۡمٖ فَمَن يَهۡدِي مَنۡ أَضَلَّ ٱللَهُ وَمَا لَهُم مِّن نَّـٰصِرِينَ﴾.¹

«بلکه آن کسانی که ظلم کردند و خود را از نعمت فلاح و سعادت دور نمودند، به دنبال هواهای خود بدون علم و آگاهی حرکت نمودند و آن هواهای نفسانی را نُصب‌العین خویش در گزینش‌ها و انتخاب‌های خود قرار دادند. در این‌صورت چه کسی می‌تواند هدایت کند آن کسانی را که خداوند آنها را بدین وسیله گمراه نموده است؟! و هیچ فریادرسی برای آنان نخواهد بود.»

 در این آیه شریفه، خدای متعال ضلالت و گمراهی افرادی را که به دنبال تصوّرات باطل و حدسیّات خلاف واقع و تصویرهای منحرف نفسانی و ذهنی و ساخته و پرداخته از نفس خبیث و آلوده و ظلمانی خویش بسر می‌برند، به خود نسبت می‌دهد و گمراهی آنان را از یک جهت منتسب به خود می‌نماید؛ یعنی این افراد در این مسئله، جدای از قدرت و ارادۀ پروردگار حرکت نمی‌کنند، و چون ارادۀ آنان بر گمراهی و دنباله‌روی از شهوات و توهّمات و هواها و هوس‌ها قرار گرفته است، خداوند متعال نیز آنان را در همان مسیر یاری و مساعدت می‌نماید.

 بنابراین، مفاد آیۀ شریفه و نیز آیات دیگر که قبلاً ذکر شده است، این است که: ارادۀ انسان از روی اختیار و علم و انتخاب، به هر کدام از دو سوی جهت‌گیری