
افق وحی
نقد نظريه دکتر عبدالكريم سروش درباره وحى
کتاب «افق وحی» اثر بینظیر حضرت آیةاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه میباشد که به انگیزۀ «نقد نظریۀ دکتر عبدالکریم سروش پیرامون وحی» تدوین شده است. نویسنده با دلایلی محکم و ادلهای متقن به رد و نقد این نظریه پرداخته و حقیقت وحی را که متنزّل از عالم ربوبی است، مبرّا از هر گونه نقص و اشکال و اعوجاج و انحراف، معرّفی میفرماید. از آنجا که پاسخ برخی بزرگان به این نظریه، خالی از نقاط شبههانگیز نبود و باعث تثبیت نظریات انحرافیِ صاحب مقاله شده است، مؤلف محترم تأمّلاتی در اینگونه پاسخها نیز نموده و موارد خبط و خطا را با ادلۀ متقن بیان فرمودهاند. اهم مطالب مندرج در کتاب: • ضوابط طرح شبهه و اشکال در باورهای دینی • تبیین حقیقت توحید و تفاوت مراتب اسماء کلیۀ پروردگار • تبیین و اثبات توحید افعالی و ذکر شواهدی از آیات و روایات و کلمات بزرگان درباره این موضوع • اتحاد ارادۀ نبیخدا و ولیّ کاملالهی با ارادۀ خدا • علم حضوری اولیایالهی به وقایع گذشته و حال و آینده • حقیقت وحی و الهام • نقد شبهات مختلفِ صاحبشبهه مشتمل بر: • نقدِ «مقایسه شعر شعراء با وحی پیامبران»؛ • نقدِ «مدعای تأثیر محیط، فرهنگ زمانه و شخصیت پیامبر در کیفیت تلقّی و بیان وحی»؛ • نقدِ «شبهۀ خطاپذیری قرآن»؛ • نقدِ «شبهه فهمِ مراد جدی قرآن بهوسیلۀ علوم تجربی»؛ • نقدِ «شبهۀ یکنواخت نبودن بلاغت قرآن»؛ • نقدِ «شبهۀ عدم علم پیامبر بر تاریخ گذشتگان و دانش زمان خویش و علوم امروزی»؛ • نقدِ «شبهه جواز ورودِ دروغ مصلحتآمیز در قرآن» و دیگر شبهات مطروحه در مقاله.
افق وحی
288به هر صورت در این مقام، ما از روش و سنّت:
لا تنظُر إلیٰ مَن قال و انظُر إلیٰ ما قال؛1 «به گوینده کاری نداشته باش و به گفتار بیندیش!»
یک یک به سؤالهای مطرح شده و به پاسخهای داده شدۀ در همان مسئله و مورد میپردازیم؛ و علَی الله نتوکَّل و به نستعین.
نقد کلام صاحب مقاله در تعریف معنای وحی و تشبیه آن به شعر
کلام سروش در بیان معنای وحی در جهان مدرن و راز زدایی شدۀ امروز
سؤال: چگونه میتوان چیزی همچون وحی را در جهان مدرن و راز زدایی شدۀ امروز، بامعنا دید؟
پاسخ: وحی، الهام است؛ این همان تجربهای است که شاعران و عارفان دارند، هر چند پیامبران این را در سطح بالاتری تجربه میکنند. در روزگار مدرن، ما وحی را با استفاده از استعارۀ شعر میفهمیم؛ چنانکه یکی از فیلسوفان مسلمان گفته است: «وحی، بالاترین درجۀ شعر است.» شعر، ابزاری معرفتی است که کارکردی متفاوت با علم و فلسفه دارد. شاعر، احساس میکند که منبعی خارجی به او الهام میکند و چیزی دریافت کرده است؛ و شاعری درست مانند وحی، یک استعداد و قریحه است. شاعر میتواند افقهای تازهای را به روی مردم بگشاید؛ شاعر میتواند جهان را از منظری دیگر به آنها بنمایاند.2
نقد تأثیر جهان مدرن و راز زدای امروز در تعریف وحی
پیش از پرداختن به مطالب مندرجه در پاسخ، باید توجّه کرد که طرح سؤال به این کیفیّت، در جهان راز زدای امروز در ظرف و عرصۀ مادّی و مادّیگری قابل طرح و عرضه است؟! و اصلاً استفهام از مقولۀ وحی ـ که حقیقتی است ماوراءِ طبیعت و عالم مادّه ـ چه ارتباطی با شرایط محیط امروزه و دستاوردهای تطوّر تکنیک و تکنولوژی و ارتقاءِ مراتب علم تجربی و بشری دارد؟! مفهوم و مفاد این پرسش به
- غرر الحکم، ص ٤٣٨.
- جهت اطّلاع بیشتر پیرامون افکار و نظرات عبدالکریم سروش پیرامون دین و مدرنیته و اصلاحات در حوزۀ دین و جایگاه وحی در جهان مدرن، رجوع شود به مقالۀ دین در دوران مدرن به کجا میرود.
