افق وحی

رؤیای ابراهیم علیه السّلام. و نبی، چه‌بسا کلام ملائکه را می‌شنود، و گاهی خود ملک را می‌بیند امّا صدایش را نمی‌شنود. و امّا امام، صدای فرشتگان را می‌شنود امّا خود ملک وحی که جبرائیل است را نمی‌بیند.“»

 و نیز شبیه به این روایت از محمّد بن یحیی، از أحول است که می‌گوید: از امام محمّدباقر علیه السّلام سؤال کردم از پیامبر و نبی و محدَّث، حضرت فرمودند:

الرّسولُ الّذی یأتیهِ جبرئیلُ قُبُلًا فَیراهُ و یکَلِّمُه، فهذا الرّسولُ.

و أمّا النّبیّ فهو الّذی یَریٰ فی مَنامِه، نحو رُؤیا إبراهیمَ، و نحو ما کان رأَیٰ رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم مِن أسبابِ النّبوّةِ قبلَ الوحی، حتّیٰ أتاهُ جبرئیلُ علیه السّلام من عندِ اللهِ بِالرِّسالةِ. و کان محمّدٌ صلّی الله علیه و آله و سلّم حینَ جُمِع له النّبوّةُ و جاءَتهُ الرِّسالةُ من عند اللهِ، یجیئُهُ بها جبرئیلُ و یکَلِّمُه بها قُبُلًا. و من الأنبیاءِ مَن جُمِع له النّبوّةُ و یرَیٰ فی مَنامِه و یأتیهِ الرّوحُ و یکَلِّمُه و یحَدِّثُه، من غیرِ أن یکون یرَیٰ فی الیَقظَةِ.

و أمّا المحدَّثُ فهو الّذی یُحدَّثُ فیَسمَعُ، و لا یعاینُ و لا یَریٰ فی مَنامِه.¹

«پیامبر به کسی گفته می‌شود که جبرائیل پیوسته بر او نازل می‌شود، پس او را می‌بیند و با او سخن می‌گوید؛ و این رسول است.

و امّا نبی، کسی است که حادثه و واقعه را در خواب می‌بیند؛ مثل: رؤیای حضرت ابراهیم علیه السّلام، و مانند رؤیاهایی که رسول خدا قبل از نزول وحی از آثار پیامبری و خصوصیّات رسالت، مشاهده می‌نمود؛ تا اینکه جبرائیل از جانب پروردگار رسماً به‌عنوان رسالت بر او نازل گشت. و محمّد صلّی الله علیه و آله و سلّم در وقتی که نبوّت و پیامبری، هر دو برایش حاصل شد، جبرائیل از جانب پروردگار می‌آمد و با او سخن می‌گفت و از أخبار و وقایع، با او در میان می‌گذاشت. و برخی از انبیا، کسانی بودند که در عین نبوّت و کشف حوادث و وقایع، در رؤیا ملک و فرشتۀ روح بر آنان نازل می‌شد و