افق وحی

متحقّق است؛ زیرا اینان دیگر از مرتبۀ فعلیّت نفسانی به تجرّد ربّانی رسیده‌اند و خدای متعال در جمیع احوال و کردار و گفتار و پندار، خود مباشر اطوار سلوکی آنان خواهد بود. که البتّه شرح این مسئله در جلد دوّم کتاب اسرار ملکوت مرقوم شده است.¹

معنای انقطاع وحی بعد از رسول خدا

 و اینکه مشهور است: «پس از رسول خدا وحی منقطع شده است» مقصود، نزول جبرائیل علیه السّلام است به تمثّل صوری که بر نفس رسول خدا متمثّل می‌شده است، و چه‌بسا سایر افراد، او را به صورت دِحیۀ کلبی در کنار پیامبر مشاهده می‌کردند؛² نه اینکه مقصود، اصل خود وحی گرچه به‌صورت دیگر و مصداق دیگر بوده باشد. و لذا روایات وارده از ائمّۀ معصومین صلوات الله علیهم أجمعین در این‌باره، کاملاً گویای این واقعیّت است؛ از باب نمونه: در اصول کافی، باب الحجّة، روایتی از علی بن ابراهیم، از حسن بن عبّاس المعروفی نقل می‌کند که در نامه‌ای به امام رضا علیه السّلام نوشت:

روایات وارده در فرق بین کیفیّت نزول وحی بر رسول و بر نبی و بر امام

جُعِلتُ فِداکَ! أخبِرنی مَا الفَرقُ بینَ الرّسولِ و النّبیّ و الإمام؟ قال: فکتَب أو قال: «الفرقُ بینَ الرّسولِ و النبیّ و الإمامِ، أنَّ الرّسولَ الّذی ینزِلُ علیه جبرئیلُ فَیراهُ و یسمَعُ کلامه و ینزِلُ علیه الوحیُ، و ربّما رَأَیٰ فی مَنامِه، نحو رُؤیا إبراهیمَ علیه السّلام؛ و النبیّ ربّما سمِع الکلامَ، و ربّما رَأَی الشّخصَ و لم یسمَع؛ و الإمامُ هو الّذی یسمَعُ الکلامَ و لا یرَی الشّخص.»³

«فدایت شوم! فرق بین پیامبر و نبی و امام چیست؟ حضرت نوشتند یا فرمودند: ”فرق بین پیامبر و نبی و امام در این است که پیامبر، جبرائیل بر او نازل می‌شود و او آن را می‌بیند و کلامش را می‌شنود و وحی بر نفس او نازل می‌شود، و چه‌بسا این قضیّه در خواب برای پیامبر اتّفاق می‌افتد؛ مانند: