افق وحی

است؛ و هر دو در ظرف بطلان و جایگاه لغو و عبث قرار خواهند گرفت، و از محدودۀ میزان و قیاس، خارج خواهند شد. مانند: مکاشفات کاذبه، و خواب‌ها و رؤیاهای نفسانی و شیطانی و عبث، و تخیّلات و توهّمات بی‌اصل و اساس که تصوّر الهام و امداد غیبی در آن می‌رود، و ادّعاهای دروغین و خلاف واقع زمان ظهور و تعیین وقت جهت این مطلب، و اخبارهای از وقایع و حوادث آینده، و اطّلاع بر ضمایر و نفوس، از یک‌طرف؛ و از طرف دیگر، تفکّرات مهملانه و عاری از براهین عقلیّه، و حدس و گمان‌های مستند به توهّمات و تخیّلات، و جایگزینی حقایق به مجازات در محاورات عرفیّه و عامیانه، و تمسّک به اصول ساختگی و بی‌پایه در استنباطات، و انتاج عامیانه و تبدّل جزم و اتقان به احساس و اعتبارات کودکانه، و انحراف از مسیر مستقیم و سیرۀ قویمِ ﴿وَلَا تَقۡفُ مَا لَيۡسَ لَكَ بِهِۦ عِلۡمٌ﴾،¹ به متابعت از شایعات و تبلیغات، و تخمین و ظنون واهیه و غیر معتبره؛ که در تمامی این موارد، مدرکات از بحث ما خارج و به وادی مهملات و لاطائلات، سوق داده می‌شوند و از دائرۀ قضاوت به دور انداخته، مطرود خواهند شد.

وحدت هویّت و حقیقت وحی بر انبیا و بر سایر افراد و موجودات

 بنابراین بر اساس آنچه دربارۀ وحی مذکور شد و با توجّه به موارد و مصادیق مختلف وحی در قرآن کریم، وحی اختصاص به یک عدّۀ خاص از برگزیدگان خدای متعال ندارد، بلکه نسبت به سایر افراد و حتّی حیوانات و جمادات تا روز قیامت برقرار می‌باشد، و هیچ رادع و مانعی برای ارسال آن از جانب حقّ متعال به مخلوقاتش وجود ندارد؛ حال چه ما نام آن را وحی بگذاریم یا الهام، هیچ تفاوتی از حیث ماهیّت و هویّت خارجی آن وجود ندارد، بلکه هر دو لفظ برای یک حقیقت و واقعیّت وضع شده است، و گرچه از الهام به‌عنوان وحی تعبیر آورده نشود.

تعابیر گوناگون قرآن در بیان حقیقت وحی از جانب خداوند بر انبیا

 مثلاً در داستان حضرت یعقوب، قرآن کریم چنین تعبیر می‌آورد:

﴿فَلَمَّا ذَهَبُواْ بِهِۦ وَأَجۡمَعُوٓاْ أَن يَجۡعَلُوهُ فِي غَيَٰبَتِ ٱلۡجُبِّ وَأَوۡحَيۡنَآ إِلَيۡهِ لَتُنَبِّئَنَّهُم بِأَمۡرِهِمۡ