افق وحی

گرچه آن حضرت به مرتبۀ عصمت مطلقه و طهارت ذاتیّه رسیده است. تکلّم رسول خدا در امور عادی و اندرز و إنذار او در میان جامعه و رتق و فتق امور و رسیدگی به مسائل مسلمین و تدبیر و ادارۀ مجتمع اسلامی، همگی از دائرۀ وحی خارج است؛ گرچه همه حق است و ترتّب اثر بر آن واجب، و مخالفت با آن حرام و مستوجب عذاب و خسران است.

وجه اشتراک و تمایز بین مطالب حقیقی و واقعی و بین مسائل وحیانی

 بر این اساس، رابطۀ منطقی بین مطلب و مسئلۀ حق و مطابق با واقع، و مسئلۀ وحی، عامّ و خاصّ مطلق است. تشارک این دو، در صدق و انطباق با خارج و امتناع خلاف و محال‌بودن احتمال خطا و اشتباه است، همان‌گونه که در موارد علم به واقع برای سایر افراد حاصل می‌شود. زیرا فرق بین علم و قطع در همین نکته است: در علم، احتمالِ مخالفْ منتفی، و انطباق با واقعْ صد در صد است؛ امّا در قطع، اگرچه از نظر وجود نفسی و تصدیق ذهنی، هر دو در یک مرتبه قرار دارند، امّا از جهت انطباق با واقع ممکن است خطا باشد. لذا بسیار اتّفاق افتاده است که ما در مسئله‌ای قطع پیدا می‌کنیم و پس از مدّتی، کشف خلاف می‌شود. این همه تغییر و تبدیل‌ها در قوانین و تبصره‌های گوناگون و اصلاحات بی‌شمار در مسائل حقوقی، همه ناشی از این نقیصه در قطع است.

 و امّا نکتۀ امتیاز وحی از غیر وحی، استناد مُدرَکات وحیانی، بدون واسطه یا با واسطۀ ملکوتی، به خدای تعالیٰ است که این خصوصیّت در مدرکات عقلیّه و تفکّرات ذهنیّه، به خود نفس مستند است نه به خدای تعالیٰ؛ به‌نحوی‌که در وحی گفته شد. و بدین‌جهت، رابطۀ منطقی بین مُدرکات وحیانی و مدرکات نفسی و ذهنی، عامّ و خاصّ من وجه خواهد بود.

 البتّه تمام این مسائل و اشتراک و افتراق در مدرکات نفسیّه و وحیانی، درصورتی است که مُدرَک، صد در صد عین واقع و نفس‌الأمر بوده باشد؛ و امّا در صورت خطا و اشتباه، نه آن مُدرکی که تصوّر می‌شده است وحیانی است، وحیانی بوده، و نه مُدرکی که از ناحیۀ نفس و تفکّر ذهنی حاصل شده است قابل سنجش و ارزیابی بوده