افق وحی

است که در بعضی از آیات، به «قول» و در بعضی دیگر، به «امر» تعبیر شده است.

کلام مرحوم علاّمه سلطان محمّد گنابادی در حقیقت وحی

 در تفسیر بیان السعادة، مرحوم علاّمه حاج سلطان‌محمّد گنابادی ـ قدّس الله سرّه ـ شبیه به همین بیان، امّا قدری عمیق‌تر و رقیق‌تر می‌فرماید:

الوحیُ غلَب علی إلقاء العلوم بواسطة المَلک أو بلا واسطة. و لمّا کانت العلومُ فی المجرّدات عینَ ذواتها غیرَ منفکّة و لا متأخّرة عن ذواتها، کان وحیُها عبارةً عن خلقتها علیٰ ذلک؛ و المرادُ بالأمر الحالُ و الشّغلُ.

یعنی: أوحیَ اللهُ فی کلّ سماء أمرَ تلک السّماء إلی أهلها؛ و لم یقُل إلی کلّ سماء، للإشارة إلی أنّ المرادَ بالسّماوات المراتبُ، و أوحیٰ فی کلّ مرتبة أمرَ تلک المرتبة و ما تحتاج إلیه من تدبیر أهلها و تدبیر ما دونها، إلی أهل تلک المرتبة من الملائکة.¹

«وحی، عبارت است از القای علوم به‌واسطۀ ملائکه یا بدون واسطه؛ به جهت غلبۀ استعمال در این معنا. و از آنجا که علوم در اعیان مجرّده، همان مرتبۀ وجودی آنها است که نه از ذات آن شیء مجرّد جدا و منفک می‌شود و نه از آن متأخِّر، بنابراین، مقصود از وحی بر آن اشیاءِ مجرّده، همان مرتبۀ وجودی آنها است، نه یک امر زائد دیگر؛ و منظور از وحی در آن مرتبه، موقعیّت و اموری است که مجرّدات به آن اشتغال دارند.

پس منظور از آیه در وحی الهی به سماوات هفت‌گانه این است که: خداوند موقعیّت و حال و تدبیر آن عوالم را وحی فرستاد به اهل و مخلوقات آن عالم. و اینکه فرمود: ”ما وحی فرستادیم در هر آسمانی“ و نفرمود: ما وحی فرستادیم به هر آسمانی؛ برای این است که بفهماند در آسمان‌ها مراتب مختلفی از عُلوّ و مقام، وجود دارد و همه در یک مرتبه نمی‌باشند. و بدین لحاظ، وحی الهی به موقعیّتِ مرتبۀ خاص از عوالم ربوبی برمی‌گردد که بر حسب آن موقعیّت، اموری که مربوط به آن مرتبه است و نیز اموری که به مرتبۀ پایین‌تر از آن است باید جامۀ عمل بپوشد، و ملائکه در تدبیر آن اقدام و قیام کنند.»