افق وحی

این معنا از آیۀ شریفۀ سورۀ سبأ استفاده می‌شود که می‌فرماید: ﴿تا زمانی که خوف و انتظار از قلوب ملائکه زدوده شود، بعضی به بعضی دیگر می‌گویند: چه‌چیز پروردگار شما فرمود؟ آنها در پاسخ می‌گویند: حق را فرمود، و او است خدای بلند مرتبه و بزرگ.﴾ و سخن دربارۀ این آیه و کیفیّت تحویل امر از ملائکۀ مافوق به ملائکۀ پایین، در تفسیر سورۀ سبأ گذشت.

و آسمان‌ها جایگاه ملائکه هستند؛ چنانچه از آیۀ شریفه استفاده می‌شود: ﴿و چه بسیارند ملائکه‌ای که در آسمان‌ها جای دارند.﴾ و نیز آیۀ شریفۀ: ﴿شیاطین نمی‌توانند به آسمان‌های أعلیٰ و مراتب عالیه نفوذ نموده، از اخبار و حوادث آنجا با خبر شوند؛ و از هر طرف، آنان را به تیر غیب می‌رانند.﴾

پس معلوم شد که امر پروردگار با هر آسمان به اعتبار ملائکۀ آن مرتبه از آسمان، نسبتی دارد؛ و نیز با هر گروه از ملائکه که این امر را در خود حمل می‌کنند تا به ملائکۀ پایین‌تر تحویل دهند، نسبتی دارد که این تحمیل، به ”وحی“ تعبیر می‌شود. و نیز خدای متعال در آیه‌ای از قرآن، از آن امر و وحی به ”قول“ تعبیر فرموده است: ﴿این است و جز این نیست که کلام ما به هر چیزی که بخواهیم آن را ایجاد کنیم این است که بگوییم: بوده باش!﴾

پس، از مطالب گذشته چنین نتیجه گرفته می‌شود: معنای این آیه: ﴿و خداوند در هر آسمان، امر آن را وحی فرستاد﴾ این است که خداوند در هر آسمان، امر و ارادۀ خود را در آن آسمان به ملائکۀ همان آسمان که ساکنین آنجا هستند، وحی می‌کند و به آنها می‌سپارد؛ و آنچه را که مربوط به آن آسمان است به نفوس ملائکه، وارد می‌سازد و آنان را مکلّف به تنفیذ و اجرای آن امر در آن آسمان می‌کند... .»

 در این بیان شیوا، مرحوم علاّمۀ طباطبائی ـ رضوان الله علیه ـ کیفیّت نزول وحی را از مبدأ أعلیٰ در آسمان‌ها، به اجرای اوامر تکوینی الهی توسّط حاملین وحی که همان ملائکه هستند، می‌دانند؛ و وحی در این تفسیر، عبارت از القای احکام تکلیفی و شرعی نسبت به مکلّفین نیست، بلکه حقیقت وحی در این آیه، به نفس کُنِ وجودی و ارادۀ تکوینی در حوادث و پدیده‌ها و شئون آسمان‌های عِلوی و نیز آسمان دنیا