
افق وحی
نقد نظريه دکتر عبدالكريم سروش درباره وحى
کتاب «افق وحی» اثر بینظیر حضرت آیةاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه میباشد که به انگیزۀ «نقد نظریۀ دکتر عبدالکریم سروش پیرامون وحی» تدوین شده است. نویسنده با دلایلی محکم و ادلهای متقن به رد و نقد این نظریه پرداخته و حقیقت وحی را که متنزّل از عالم ربوبی است، مبرّا از هر گونه نقص و اشکال و اعوجاج و انحراف، معرّفی میفرماید. از آنجا که پاسخ برخی بزرگان به این نظریه، خالی از نقاط شبههانگیز نبود و باعث تثبیت نظریات انحرافیِ صاحب مقاله شده است، مؤلف محترم تأمّلاتی در اینگونه پاسخها نیز نموده و موارد خبط و خطا را با ادلۀ متقن بیان فرمودهاند. اهم مطالب مندرج در کتاب: • ضوابط طرح شبهه و اشکال در باورهای دینی • تبیین حقیقت توحید و تفاوت مراتب اسماء کلیۀ پروردگار • تبیین و اثبات توحید افعالی و ذکر شواهدی از آیات و روایات و کلمات بزرگان درباره این موضوع • اتحاد ارادۀ نبیخدا و ولیّ کاملالهی با ارادۀ خدا • علم حضوری اولیایالهی به وقایع گذشته و حال و آینده • حقیقت وحی و الهام • نقد شبهات مختلفِ صاحبشبهه مشتمل بر: • نقدِ «مقایسه شعر شعراء با وحی پیامبران»؛ • نقدِ «مدعای تأثیر محیط، فرهنگ زمانه و شخصیت پیامبر در کیفیت تلقّی و بیان وحی»؛ • نقدِ «شبهۀ خطاپذیری قرآن»؛ • نقدِ «شبهه فهمِ مراد جدی قرآن بهوسیلۀ علوم تجربی»؛ • نقدِ «شبهۀ یکنواخت نبودن بلاغت قرآن»؛ • نقدِ «شبهۀ عدم علم پیامبر بر تاریخ گذشتگان و دانش زمان خویش و علوم امروزی»؛ • نقدِ «شبهه جواز ورودِ دروغ مصلحتآمیز در قرآن» و دیگر شبهات مطروحه در مقاله.
افق وحی
246کار درمیآید. امّا در مسئلۀ وحی، چه از ناحیۀ پروردگار و چه از ناحیۀ شیطان، معانی و مفاهیم و صورِ القا شده ارتباطی به تفکّر و تأمّل و نتیجه ندارد؛ بلکه نفس آن صورت یا معنا از مصدر خویش در نفس انسان به صورت روحانی و یا به صورت شیطانی و ظلمانی القا و منعکس میشود.
اینک به ذکر موارد نورانی و روحانیِ وحی در موارد مختلف و امثلۀ گوناگون اشاره میشود:
کیفیّت وحی و الهام به زنبور عسل
خدای متعال در سورۀ نحل، کیفیّت ادراک زنبور عسل و حسّ پرداختن به تهیّۀ عسل و انتخاب گلهای مناسب و تغذیه از گیاهان مفید و نیز نحوۀ ساخت و بنای خانههای خود را به صورت وحی در نَهاد و نفس حیوانی و درّاکۀ او که همان مسیر و صراط فطری او در حیات دنیا است، قرار میدهد:
﴿وَأَوۡحَىٰ رَبُّكَ إِلَى ٱلنَّحۡلِ أَنِ ٱتَّخِذِي مِنَ ٱلۡجِبَالِ بُيُوتٗا وَمِنَ ٱلشَّجَرِ وَمِمَّا يَعۡرِشُونَ* ثُمَّ كُلِي مِن كُلِّ ٱلثَّمَرَٰتِ فَٱسۡلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلٗا يَخۡرُجُ مِنۢ بُطُونِهَا شَرَابٞ مُّخۡتَلِفٌ أَلۡوَٰنُهُۥ فِيهِ شِفَآءٞ لِّلنَّاسِ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَةٗ لِّقَوۡمٖ يَتَفَكَّرُونَ﴾.1
«خدای متعال به زنبور عسل وحی فرستاد که جایگاه خود را از میان کوهها و درختان و چوبهای به کار رفته در منازل و بستانها قرار دهد * آنگاه از همۀ میوهها و شکوفههای متنوّع و مختلف، تغذیه کن و به راهها و برنامههای تعیینشده و نوشتهشدۀ از جانب پروردگارت عمل نما، و از تحت فرمان و دستور او در تهیّه و پدیدآوردن عسل سرپیچی منما. در این صورت، از درون آن شهدی مصفّا و نوشابهای گوارا و شیرین با رنگهای متفاوت خارج میشود که موجب شفاء و سلامتی و مداوای بشر است. خداوند در این خلقت و پدیده، نشانهای از قدرت و الوهیّت خویش را برای افرادی که به دنبال ادراک حقایق هستی و شناخت صفات و اسماءِ پروردگارند قرار داده است.»
- سوره نحل (١٦) آیه ٦٨ و ٦٩.
