
افق وحی
نقد نظريه دکتر عبدالكريم سروش درباره وحى
کتاب «افق وحی» اثر بینظیر حضرت آیةاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه میباشد که به انگیزۀ «نقد نظریۀ دکتر عبدالکریم سروش پیرامون وحی» تدوین شده است. نویسنده با دلایلی محکم و ادلهای متقن به رد و نقد این نظریه پرداخته و حقیقت وحی را که متنزّل از عالم ربوبی است، مبرّا از هر گونه نقص و اشکال و اعوجاج و انحراف، معرّفی میفرماید. از آنجا که پاسخ برخی بزرگان به این نظریه، خالی از نقاط شبههانگیز نبود و باعث تثبیت نظریات انحرافیِ صاحب مقاله شده است، مؤلف محترم تأمّلاتی در اینگونه پاسخها نیز نموده و موارد خبط و خطا را با ادلۀ متقن بیان فرمودهاند. اهم مطالب مندرج در کتاب: • ضوابط طرح شبهه و اشکال در باورهای دینی • تبیین حقیقت توحید و تفاوت مراتب اسماء کلیۀ پروردگار • تبیین و اثبات توحید افعالی و ذکر شواهدی از آیات و روایات و کلمات بزرگان درباره این موضوع • اتحاد ارادۀ نبیخدا و ولیّ کاملالهی با ارادۀ خدا • علم حضوری اولیایالهی به وقایع گذشته و حال و آینده • حقیقت وحی و الهام • نقد شبهات مختلفِ صاحبشبهه مشتمل بر: • نقدِ «مقایسه شعر شعراء با وحی پیامبران»؛ • نقدِ «مدعای تأثیر محیط، فرهنگ زمانه و شخصیت پیامبر در کیفیت تلقّی و بیان وحی»؛ • نقدِ «شبهۀ خطاپذیری قرآن»؛ • نقدِ «شبهه فهمِ مراد جدی قرآن بهوسیلۀ علوم تجربی»؛ • نقدِ «شبهۀ یکنواخت نبودن بلاغت قرآن»؛ • نقدِ «شبهۀ عدم علم پیامبر بر تاریخ گذشتگان و دانش زمان خویش و علوم امروزی»؛ • نقدِ «شبهه جواز ورودِ دروغ مصلحتآمیز در قرآن» و دیگر شبهات مطروحه در مقاله.
افق وحی
238مرحوم والد، حضرت علاّمۀ طهرانی ـ قدّس الله سرّه ـ در اینباره میفرمودند:
در بعضی از مواقع، واقعاً ایذاء و جسارت مشرکین از حد میگذشت و آن حضرت را مورد ضرب و شتم قرار میدادند بهطوریکه خون از پاها و چهبسا از صورت آن حضرت جاری میشد. در این هنگام جبرائیل میآمد و از جانب پروردگار خطاب میآورد که: ما همۀ قوای فعّالۀ در عالم مادّه را از باد و صاعقه و زلزله و... در اختیار تو قرار دادیم، اگر میخواهی آنان را نفرین کن تا در یک چشم بههمزدن، همه را نابود سازیم!
امّا رسول خدا در همان حال عرضه میداشت: «اللهمّ اهدِ قَومی، فإنّهم لا یعلَمون؛1 پروردگارا، من هدایت و آگاهی قوم و مردمم را از تو خواهانم؛ زیرا اینان جاهلاند و نتایج اعمالشان را نمیدانند.»
سپس میفرمودند:
اگر رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم در این موقعیّت، نفرین میفرمود قطعاً همۀ آنها مورد خشم و غضب قاهرۀ الهی قرار میگرفتند، ولی خود آن حضرت در همان موقع و مرتبهای که داشت متوقّف میشد و به درجات و منازل بالاتر صعود و ارتقاء نمینمود و ادراک آخرین مرتبه از مراتب تجرّد و توحید را که بهواسطۀ همین مجاهدتها و ریاضتها و تحمّل سختیها و مشقّتهای غریب، حاصل میشود بهدست نمیآورد و به مقام شفاعت کبری که فقط اختصاص به ذات مقدّس حضرتش دارد، نائل نمیشد. ـ انتهی کلام ایشان، رضوان الله علیه.2
تفاوت وحی انبیا و الهامات اولیا و واردات قلبیّۀ شعراء و خطورات ذهنیّۀ مخترعین
تفاوت انبیا و اولیای الهی با سایر انسانها در شناخت اسرار توحید و ادراک حقایق وحیانی
تصوّر ما بر این است که ادراک حقایق عالم غیب و معرفت مراتب اسماء و صفات پروردگار در انبیا و اولیای الهی، مثل ادراک و شناخت ما است و همان برداشتی که ما از جریان نظام خلقت و دائرۀ قوس نزول و صعود و عالم تشریع و تربیت و
- رجوع شود به بحارالانوار، ج ١١، ص ٢٩٨.
- جهت اطّلاع بیشتر پیرامون اختصاص مقام شفاعت کبریٰ به پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم رجوع شود به معاد شناسی، ج ٥، ص ١٧٣؛ ج ٩، ص ١٤٨ و ٣٢٨.
