افق وحی

سالکین آنها از سنن و سیرۀ حقّ ماندگار و حرکت در راه مستقیم است، حفظ نماید.»

 از این بیان استفاده می‌شود که رعایت تکالیف شرع، آدمی را به استقامت و متانت و ثبات نفسانی درمی‌آورد و باعث جامعیّت روحی و رشد نفسانی در دو مرحلۀ ظاهر و باطن می‌گردد.

تبیین حقیقت وحی و کیفیّت اتّصال انبیای الهی به مبدأ وحی

کلام صدرالمتألّهین در بیان کیفیّت نزول وحی بر انبیا

 مرحوم صدرالمتألّهین سپس به بیان کیفیّت نزول وحی بر انبیا و چگونگی اتّصال آنان به مبدأ وحی اشاره می‌کند و قابلیّت قبول وحی را در پیامبر به‌واسطۀ طهارت قلب و صفای سرّ و ارتقاء به عالم تجرّد و استناره از انوار فیوضات حق برمی‌شمرد:

و قد علِمتَ منّا فیما سبق، تحقیقَ الأمر فی اتّحاد العقل بالمعقول و کذا الحسِّ بالمحسوس و الخیالِ بالمتخیَّل؛ فإدراکُ الإنسان فی کلّ مرتبة من صورة العالَم هو اتّحادُه بها و تحقّقُه بوجودها. و هذه الوجودات بعضُها حسیةٌ و بعضها مثالیة و بعضُها عقلیة. فکان الوجودُ أولًا عقلًا ثم نفسًا ثم حسًّا ثمّ مادةً، فدار علی نفسه فصار حسًّا ثمّ نفسًا ثمّ عقلًا، فارتقیٰ إلی ما هبَط منه؛ و الله هو المبدأ و الغایة.

فالإنسان إذا بلغ إلی هذا المقام الربّانی یطّلِع علی ما فی القضاء الإلهیٰ و القدرِ الربّانی و یشاهِد القلمَ و اللوحَ، کما حکاه النبیّ صلّی الله علیه و آله و سلّم عن نفسه: أنه أُسرِیَ به حتّی سمِع صریرَ الأقلام؛ کما قال تعالیٰ ﴿لِنُرِيَهُۥ مِنۡ ءَايَٰتِنَآ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡبَصِيرُ﴾.¹

فالکتابةُ العقلیّةِ مصونةٌ عن التبدّل و التغیّر و النّسخ و التّحریف؛ و أما الکتابةُ النّفسیةِ اللوحیّةِ فیتطرَّق فیها المحوُ و الإثباتُ و ینشَأ منها نسخُ الأحکام. و لا یبعُد أن یکون سماعُ صریرِ الأقلام منه صلّی الله علیه و آله و سلّم إشارةً إلی ما فی عالم القدر من الصور الّتی کتَبَتها أقلامٌ رُتبَتُها دون رتبةِ القلم الأعلیٰ و ألواحُها دون اللوح المحفوظ. فإن الّذی کتَبه القلمُ الأعلی لا یتبدَّل، و هی حقائقُ العلوم العقلیّة التی لا تمحو أبدًا من اللوح المحفوظ. و هذه الأقلامُ یکتُب فی ألواح المحو و الإثبات.