افق وحی
نقد نظريه دکتر عبدالكريم سروش درباره وحى
کتاب «افق وحی» اثر بی‌نظیر حضرت آیة‌اللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه می‌باشد که به انگیزۀ «نقد نظریۀ دکتر عبدالکریم سروش پیرامون وحی» تدوین شده است. نویسنده با دلایلی محکم و ادله‌ای متقن به رد و نقد این نظریه پرداخته و حقیقت وحی را که متنزّل از عالم ربوبی است، مبرّا از هر گونه نقص و اشکال و اعوجاج و انحراف، معرّفی می‌فرماید. از آنجا که پاسخ برخی بزرگان به این نظریه، خالی از نقاط شبهه‌انگیز نبود و باعث تثبیت نظریات انحرافیِ صاحب مقاله شده است، مؤلف محترم تأمّلاتی در اینگونه پاسخ‌ها نیز نموده و موارد خبط و خطا را با ادلۀ متقن بیان فرموده‌اند. اهم مطالب مندرج در کتاب: • ضوابط طرح شبهه و اشکال در باورهای دینی • تبیین حقیقت توحید و تفاوت مراتب اسماء کلیۀ پروردگار • تبیین و اثبات توحید افعالی و ذکر شواهدی از آیات و روایات و کلمات بزرگان درباره این موضوع • اتحاد ارادۀ نبی‌خدا و ولیّ کامل‌الهی با ارادۀ خدا • علم حضوری اولیای‌الهی به وقایع گذشته و حال و آینده • حقیقت وحی و الهام • نقد شبهات مختلفِ صاحب‌شبهه مشتمل بر: • نقدِ «مقایسه شعر شعراء با وحی پیامبران»؛ • نقدِ «مدعای تأثیر محیط، فرهنگ زمانه و شخصیت پیامبر در کیفیت تلقّی و بیان وحی»؛ • نقدِ «شبهۀ خطاپذیری قرآن»؛ • نقدِ «شبهه فهمِ مراد جدی قرآن به‌وسیلۀ علوم تجربی»؛ • نقدِ «شبهۀ یکنواخت نبودن بلاغت قرآن»؛ • نقدِ «شبهۀ عدم علم پیامبر بر تاریخ گذشتگان و دانش زمان خویش و علوم امروزی»؛ • نقدِ «شبهه جواز ورودِ دروغ مصلحت‌آمیز در قرآن» و دیگر شبهات مطروحه در مقاله.
افق وحی
203و اعوجاج جلوگیری می‌کند، این قضایا و مسائل صادره از او است؛ ما به این معجزات باید توجّه کنیم و آنها را به کار بندیم تا بتوانیم پای خود را جای پای علی بگذاریم.
منافات نداشتن علم غیب امام با عدم استحضار آن در مرتبۀ ذهن مادی امام علیه السّلام
نکتۀ چهارم: در برخی از روایات وارد است که:
ائمّه علیهم السّلام هرگاه اراده کنند می‌دانند.1
و یا اینکه در این روایت اخیر امام صادق علیه السّلام فرمودند:
این کنیز، خود را پنهان کرده بود و من او را نیافتم.2
و یا اینکه:
در شب‌های جمعه بر علم آنان اضافه می‌گردد.3
و یا در آیۀ شریفه خطاب به پیامبر می‌فرماید:
﴿وَقُل رَّبِّ زِدۡنِي عِلۡمٗا﴾؛4 «بگو: ای پروردگار من، به‌طور دوام و پیوسته بر علم من بیفزا!»
در پاسخ باید گفت: هیچ منافاتی بین این مطالب و آنچه راجع به علم حضوری امام علیه السّلام نسبت به جمیع موجودات و اشیاء گفته شد، وجود ندارد؛ زیرا نزول علم که از ناحیۀ اسم علیم از ذات پروردگار نشئت گرفته و در نفس امام علیه السّلام مستقر می‌شود، مراتبی را از عوالم مختلفه طی می‌نماید که آخرین مرتبه و منزلگاه او نفس امام علیه السّلام است؛ و این مراتب تماماً مراتب وجودیِ خود امام است که ظهور آن در نشئۀ لاهوت و جبروت و مثال و سپس مرتبۀ مادّی و طبعی او می‌باشد. بنابراین علومی که از ناحیۀ پروردگار در مرتبۀ مثال امام علیه السّلام نقش می‌بندد، همه به‌طور ثابت و لا یتغیّر، پیوسته حضور عینی و نفسی دارد و نیازی به احضار و ایجاد آنها در این نشئه نمی‌باشد، ولی برای بروز آن در قوّۀ ذهن و نفسِ متعلّق به بدن
- رجوع شود به الکافی، ج ١، ص ٢٥٨.
- رجوع شود به الکافی، ج ١، ص ٢٥٧؛ بصائر الدرجات، ج ١، ص ٢١٣.
- رجوع شود به الکافی، ج ١، ص ٢٥٣.
- سوره طه (٢٠) آیه ١١٤.