افق وحی
نقد نظريه دکتر عبدالكريم سروش درباره وحى
کتاب «افق وحی» اثر بی‌نظیر حضرت آیة‌اللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه می‌باشد که به انگیزۀ «نقد نظریۀ دکتر عبدالکریم سروش پیرامون وحی» تدوین شده است. نویسنده با دلایلی محکم و ادله‌ای متقن به رد و نقد این نظریه پرداخته و حقیقت وحی را که متنزّل از عالم ربوبی است، مبرّا از هر گونه نقص و اشکال و اعوجاج و انحراف، معرّفی می‌فرماید. از آنجا که پاسخ برخی بزرگان به این نظریه، خالی از نقاط شبهه‌انگیز نبود و باعث تثبیت نظریات انحرافیِ صاحب مقاله شده است، مؤلف محترم تأمّلاتی در اینگونه پاسخ‌ها نیز نموده و موارد خبط و خطا را با ادلۀ متقن بیان فرموده‌اند. اهم مطالب مندرج در کتاب: • ضوابط طرح شبهه و اشکال در باورهای دینی • تبیین حقیقت توحید و تفاوت مراتب اسماء کلیۀ پروردگار • تبیین و اثبات توحید افعالی و ذکر شواهدی از آیات و روایات و کلمات بزرگان درباره این موضوع • اتحاد ارادۀ نبی‌خدا و ولیّ کامل‌الهی با ارادۀ خدا • علم حضوری اولیای‌الهی به وقایع گذشته و حال و آینده • حقیقت وحی و الهام • نقد شبهات مختلفِ صاحب‌شبهه مشتمل بر: • نقدِ «مقایسه شعر شعراء با وحی پیامبران»؛ • نقدِ «مدعای تأثیر محیط، فرهنگ زمانه و شخصیت پیامبر در کیفیت تلقّی و بیان وحی»؛ • نقدِ «شبهۀ خطاپذیری قرآن»؛ • نقدِ «شبهه فهمِ مراد جدی قرآن به‌وسیلۀ علوم تجربی»؛ • نقدِ «شبهۀ یکنواخت نبودن بلاغت قرآن»؛ • نقدِ «شبهۀ عدم علم پیامبر بر تاریخ گذشتگان و دانش زمان خویش و علوم امروزی»؛ • نقدِ «شبهه جواز ورودِ دروغ مصلحت‌آمیز در قرآن» و دیگر شبهات مطروحه در مقاله.
افق وحی
193و چرا امام حسن مجتبی علیه السّلام با وجود علم و اطّلاع بر نیّت پلید جعده عیال خود و وجود سمّ در شیر، از آن احتراز نکردند؟1 و چرا سیّدالشّهدا علیه السّلام با وجود إخبار از وقایع عاشورا که حتّی تا شب آخر، این خبرها و بیان وقایع ادامه داشت، در صدد جلوگیری از آن برنیامدند و آن فجایع و مصائب اتفاق افتاد؟2
- الخرائج و الجرائح، ج ١، ص ٢٤١:
«رُوِیَ عن الصّادق، عن آبائِه علیه السّلام: أنَّ الحسنَ علیه السّلام قال لأهلِ بیتِه: ”إنّی أموتُ بِالسَّمِّ کما ماتَ رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم.“ فقالوا: و مَن یفعَلُ ذلک؟ قال: ”امرَأتی جَعدَةُ بنتُ الأشعَثِ بنِ قَیس؛ فإنَّ معاویةَ یَدُسُّ إلیها و یَأمُرُها بذلک. قالوا: أخرِجها مِن منزلِکَ و باعِدْها مِن نَفسِکَ! قال: ”کیف اخرِجُها و لم تفعَلْ بَعدُ شَیئًا؟! و لو أخرَجتُها ما قتَلَنی غَیرُها و کان لها عُذرٌ عندَ النّاسِ!“
فما ذَهَبتِ الأیّامُ حتی بعَث إلیها معاویةُ مالًا جَسیمًا، و جَعَلَ یُمَنّیها بِأن یُعطِیَها مِائةَ ألفِ دِرهَمٍ أیضًا، و یُزَوِّجَها مِن یزیدَ، و حَمَلَ إلیها شَربَةَ سَمٍّ لِتَسقیَها الحسنَ. فانصَرَفَ إلی منزلِه و هو صائمٌ، فَأخرَجَت له وقتَ الإفطارِ ـ و کان یَومًا حارًّا ـ شَربَةَ لَبَنٍ و قد ألقَت فیها ذلک السَّمَّ، فَشَرِبَها و قال: ”یا عَدُوَّةَ اللهِ! قَتَلتِنی قَتَلَکِ اللهُ! واللهِ لا تُصیبینَ مِنّی خَلَفًا و لقد غَرَّکِ و سَخِرَ مِنکِ، واللهُ یُخزیکِ و یُخزیهِ!“ فَمَکَثَ علیه السّلام یَومَینِ، ثمَّ مَضی فَغَدَرَ معاویةُ بها و لم یَفِ لها بما عاهَدَ علیه.» - بحار الأنوار، ج ٤٤، ص ٣٣٠:
«قال شَیخُنا المفید بإسنادِه إلیٰ أبی‌عبدِاللهِ علیه السّلام، قال:
لمّا سارَ أبوعبدِاللهِ مِنَ المدینةِ لَقِیَهُ أفواجٌ مِنَ الملائکةِ المُسَوَّمَةِ فی أیدیهِمُ الحِرابُ عَلیٰ نُجُبٍ مِن نُجُبِ الجَنَّةِ، فَسَلَّموا علیه و قالوا: یا حُجّةَ اللهِ عَلیٰ خلقِه بعدَ جدِّه و أبیه و أخیه، إنَّ اللهَ سبحانَه أمَدَّ جَدَّکَ بِنا فی مواطِنَ کثیرةٍ و إنَّ اللهَ أمَدَّکَ بِنا. فقال لهم: ”المَوعِدُ حُفرَتی و بُقعَتِیَ الَّتی أُستَشهَدُ فیها و هی کربلاء، فَإذا وَرَدتُها فَأتونی.“ فقالوا: یا حجّةَ اللهِ، مُرنا نَسمَعْ و نُطِعْ فَهَل تَخشیٰ مِن عَدُوٍّ یَلقاکَ فَنکونَ معکَ؟ فقال: ”لا سبیلَ لهم علَیَّ و لا یَلقَونی بِکَریهَةٍ أو أصِلَ إلی بُقعَتی.“
و أتَتهُ أفواجُ مُسلِمی الجِنِّ فقالوا: یا سَیِّدَنا، نحن شیعتُکَ و أنصارُک، فَمُرنا بِأمرِکَ و ما تشاءُ؛ فَلَو أمَرتَنا بِقتلِ کلِّ عدُوٍّ لَکَ و أنت بِمکانکَ لَکفَیناکَ ذلک. فَجَزاهُمُ الحسینُ خَیرًا و قال لهم: ”أ وَ ما قَرَأتُم کتابَ اللهِ المُنزَلَ عَلیٰ جدّی رسول الله: ﴿أَيۡنَمَا تَكُونُواْ يُدۡرِككُّمُ ٱلۡمَوۡتُ وَلَوۡ كُنتُمۡ فِي بُرُوجٖ مُّشَيَّدَةٖ﴾، و قال سبحانه: ﴿لَبَرَزَ ٱلَّذِينَ كُتِبَ عَلَيۡهِمُ ٱلۡقَتۡلُ إِلَىٰ مَضَاجِعِهِمۡ﴾؟! و إذا أقَمتُ بِمکانی فَبِماذا یُبتَلیٰ هذا الخلقُ المَتعوسُ و بِماذا یُختَبَرون و مَن‌ذا یکونُ ساکنَ حُفرتی بِکربلاء؟ و قد اختارَها اللهُ یَومَ دَحا الأرضَ و جعَلها مَعقِلًا لِشیعتِنا و یکونُ لهم أمانًا فی الدُّنیا و الآخرةِ؛ و لکن تَحضُرونَ یَومَ السَّبتِ و هو یَومُ عاشوراءَ الّذی فی آخِرِه أُقتَلُ، و لا یَبقیٰ بَعدی مطلوبٌ مِن أهلی و نَسَبی و إخوَتی و أهلِ بَیتی، و یُسارُ بِرَأسی إلی یزیدَ لَعَنَه اللهُ.“
فقالتِ الجنُّ: نحن واللهِ یا حبیبَ اللهِ و ابنَ حبیبِه، لولا أنَّ أمرَکَ طاعةٌ و أنّه لا یَجوزُ لنا مخالَفتُک، قَتَلنا جمیعَ أعدائِکَ قَبلَ أن یَصِلوا إلیک. فقال صلواتُ اللهِ علیه لهم: ”نحن واللهِ أقدَرُ علیهم منکم، و لکن ﴿لِّيَهۡلِكَ مَنۡ هَلَكَ عَنۢ بَيِّنَةٖ وَيَحۡيَىٰ مَنۡ حَيَّ عَنۢ بَيِّنَةٖ﴾.“»
- الخرائج و الجرائح، ج ١، ص ٢٤١: