
افق وحی
نقد نظريه دکتر عبدالكريم سروش درباره وحى
کتاب «افق وحی» اثر بینظیر حضرت آیةاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه میباشد که به انگیزۀ «نقد نظریۀ دکتر عبدالکریم سروش پیرامون وحی» تدوین شده است. نویسنده با دلایلی محکم و ادلهای متقن به رد و نقد این نظریه پرداخته و حقیقت وحی را که متنزّل از عالم ربوبی است، مبرّا از هر گونه نقص و اشکال و اعوجاج و انحراف، معرّفی میفرماید. از آنجا که پاسخ برخی بزرگان به این نظریه، خالی از نقاط شبههانگیز نبود و باعث تثبیت نظریات انحرافیِ صاحب مقاله شده است، مؤلف محترم تأمّلاتی در اینگونه پاسخها نیز نموده و موارد خبط و خطا را با ادلۀ متقن بیان فرمودهاند. اهم مطالب مندرج در کتاب: • ضوابط طرح شبهه و اشکال در باورهای دینی • تبیین حقیقت توحید و تفاوت مراتب اسماء کلیۀ پروردگار • تبیین و اثبات توحید افعالی و ذکر شواهدی از آیات و روایات و کلمات بزرگان درباره این موضوع • اتحاد ارادۀ نبیخدا و ولیّ کاملالهی با ارادۀ خدا • علم حضوری اولیایالهی به وقایع گذشته و حال و آینده • حقیقت وحی و الهام • نقد شبهات مختلفِ صاحبشبهه مشتمل بر: • نقدِ «مقایسه شعر شعراء با وحی پیامبران»؛ • نقدِ «مدعای تأثیر محیط، فرهنگ زمانه و شخصیت پیامبر در کیفیت تلقّی و بیان وحی»؛ • نقدِ «شبهۀ خطاپذیری قرآن»؛ • نقدِ «شبهه فهمِ مراد جدی قرآن بهوسیلۀ علوم تجربی»؛ • نقدِ «شبهۀ یکنواخت نبودن بلاغت قرآن»؛ • نقدِ «شبهۀ عدم علم پیامبر بر تاریخ گذشتگان و دانش زمان خویش و علوم امروزی»؛ • نقدِ «شبهه جواز ورودِ دروغ مصلحتآمیز در قرآن» و دیگر شبهات مطروحه در مقاله.
افق وحی
173چون این قطره منتسب به خدا و علم او است بسیار زیاد خواهد بود)
ای سدیر، آیا باز در کتاب خدای تعالیٰ خواندهای که میفرماید: ﴿بگو ای پیامبر، خداوند برای شهادت بین من و بین شما کفایت میکند و آن کسی که نزد او علم کتاب است﴾؟“ سدیر عرض کرد: این آیه را نیز خواندهام فدایت شوم.
حضرت فرمودند: ”آیا کسی که تمام کتاب نزد اوست فهمش بیشتر و دانشش افزونتر است یا کسی که علمش به بعضی از کتاب است؟“ عرض کرد: خیر، بلکه کسی که علمش به همۀ کتاب است قطعاً وسعت اطّلاعش بیشتر خواهد بود.
در این هنگام، حضرت با دست به سینه خود اشاره کردند و فرمودند”قسم به خدا علم تمام کتاب نزد ما است! قسم به خدا علم تمام کتاب نزد ما است!“»
در این روایت که واقعاً عقول را حیران و خرد را پریشان میسازد، امام علیه السّلام به قدرت لا یزال ولیّ خدا و احاطۀ علمی بیانتها بهواسطۀ احاطۀ علمی حضرت حق تصریح میفرمایند.
آصف برخیا، وزیر حضرت سلیمان، با داشتن یک اسم از اسماءِ ارادیّۀ تکوینیّۀ حضرت حق، توانست چنان قدرتی پیدا کند که زمین را در فاصلۀ دو نقطه بشکافد و تخت بلقیس را به یک چشم بههمزدن نزد حضرت سلیمان حاضر گرداند سپس دوباره زمین را به حال اوّل باز گرداند.1
- البرهان فی تفسیر القرآن، ج ٤، ص ٢١٦:
«عن أبیجعفر علیه السّلام قال: ”إنّ اسمَ اللهِ الأعظمِ علیٰ ثلاثة و سبعین حرفًا، و إنّما کان عند آصف منها حرفٌ واحدٌ، فتکلَّم به فخسَف بالأرض ما بینه و بین سریر بلقیس حتّی تناول السریر بیده، ثم عادت الأرض کما کانت، أسرعَ من طرفة العین؛ و نحن عندنا من الاسم الأعظم اثنان و سبعون حرفا، و حرفٌ عند الله تبارک و تعالیٰ استأثر به فی علم الغیب عنده. و لا حول و لا قوة إلّا بالله.“»
البرهان فی تفسیر القرآن، ج ٤، ص ٢١٨:
«عن عبدالله بن بکیر، عن أبیعبدالله علیه السّلام، قال: کنتُ عنده فذکروا سلیمان و ما أُعطِیَ من العلم و ما أُوتِیَ من الملک، فقال لی: ”و ما أُعطِیَ سلیمان بن داود؟! إنما کان عنده حرفٌ واحدٌ من الاسم الأعظم، و صاحبکم الّذی قال الله: ﴿ ﴾* فکان والله عند علی علیه السّلام علم الکتاب!“ فقلت: صدَقتَ والله! جعلتُ فداک!»
* سوره رعد (١٣) آیه ٤٣.
- البرهان فی تفسیر القرآن، ج ٤، ص ٢١٦:
